Parti politik di Malaysia kini menerima satu aspek yang meresahkan dalam DNA politik baharu: membentuk gabungan, bertanding secara berasingan dalam pilihan raya, melihat hasilnya, dan jika perlu membentuk gabungan baharu – walaupun dengan pesaing. Kita sering mengatakan ahli politik pembohong atau tidak boleh dipercayai; bahawa mereka hanya berminat pada kuasa, bukan pengundi. Hakikatnya, sejak kebelakangan ini, mereka amat jujur tentang niat mereka. Kesalahan kita kerana enggan mengakuinya dan terus menyalahkan mereka, kerana politik tidak pernah setelus ini.
Pilihan Raya Johor: Medan Pertempuran Sesama Rakan Gabungan
Ambil Johor. Barisan Nasional (BN) dan tulang belakangnya Umno kekal sebahagian daripada kerajaan perpaduan persekutuan bersama Pakatan Harapan (PH), namun dalam pilihan raya negeri Johor pada 11 Julai, BN dan PH bertanding semua 56 kerusi secara langsung. BN berkempen menentang parti komponen PH—DAP, PKR dan Amanah. Perikatan Nasional (PN) pula berpecah: PAS bertanding di 11 kerusi, manakala Bersatu bertanding 16 kerusi tanpa koordinasi. PAS mengarahkan ahli menyokong calon BN di kerusi bukan PN tetapi mendiamkan diri tentang calon Bersatu. Bersatu tiada arahan sedemikian, tetapi sebahagian ahlinya berkata akan mengundi PH.
Negeri Sembilan dan Sarawak: Corak Sama Berulang
Negeri Sembilan bakal menjadi medan sama. Namun ini bukan perkara baharu. Sarawak telah lama menetapkan corak: Gabungan Parti Sarawak (GPS) mentadbir negeri sambil menyokong kerajaan persekutuan, tetapi menganggap PH sebagai pesaing tempatan. Di Sabah, Warisan (bersekutu dengan PH di peringkat persekutuan) juga bertembung dengan BN dan lain-lain di pilihan raya negeri. Keadaan ini mewujudkan situasi di mana gabungan dan pesaing adalah orang yang sama. Di Putrajaya, mereka duduk bersama di Kabinet, tersenyum, berjanji perpaduan. Namun apabila kempen bermula di Johor, Negeri Sembilan, atau Sarawak, sekutu itu bertukar menjadi pesaing, saling serang dan berebut kerusi.
Pada 4 Julai, bekas ketua Pemuda Umno Khairy Jamaluddin menuduh PH meniru manifesto BN untuk pilihan raya Johor. Menolak tuduhan itu, pengarah jentera pilihan raya PH Amirudin Shari berkata: "Mereka boleh kata apa sahaja, tetapi data dan fakta jelas menunjukkan ini idea asli yang dihasilkan oleh kepimpinan PH selama beberapa bulan."
Faktor Mendorong Peluang Politik Struktural
Beberapa faktor memperhebatkan keadaan ini. Keruntuhan majoriti dua pertiga BN di bawah Dr Mahathir Mohamad (1981–2003) yang meredakan percanggahan adalah faktor utama. Selepas 2008, gabungan pembangkang meraih beberapa kerajaan negeri, dan sistem berpecah kepada pelbagai gabungan seperti PH, BN, PN, GPS dan GRS. Parti di Sabah dan Sarawak juga menuntut lebih kebebasan, dengan keutamaan serantau memperkuat persaingan tempatan, terutama sejak 2018. Malaysia juga kekurangan mekanisme rundingan persekutuan-negeri yang kukuh, meninggalkan kekosongan yang diisi oleh peluang taktikal.
Walaupun penguji mengharapkan peluang, kekerapan dan keterlihatannya menghakis keyakinan terhadap parti politik, ahli politik dan politik itu sendiri. Sinis semakin mendalam apabila parti kelihatan boleh ditukar ganti, didorong hanya oleh kelangsungan. Ini menyebabkan peratusan keluar mengundi lebih rendah, buruk bagi demokrasi. Oleh kerana peluang menghasilkan kerajaan yang dicantumkan daripada pesaing, dasar kerajaan mungkin tidak koheren dan agenda reformasi – seperti yang kita lihat – terbantut.
Kesan Negatif: Etnik, Agama, dan Ketidakstabilan
Peluang yang sengit sering mengeksploitasi perpecahan etnik dan agama. Pada 1 Julai, timbalan presiden Amanah Mujahid Yusof Rawa memberi amaran bahawa lawan politik sengaja menggunakan kaum dan agama untuk mencetus kebencian menjelang pilihan raya Johor, khususnya dengan menggambarkan DAP sebagai ancaman utama kepada Melayu. Penjajaran semula yang kerap juga menjejaskan institusi seperti perkhidmatan awam, Parlimen, dan dewan negeri. Ekonomi populis—subsidi dan bantuan—boleh menjejaskan disiplin fiskal, manakala reformasi jangka panjang dalam pendidikan, kesihatan, dan tadbir urus sering dikorbankan untuk kelangsungan jangka pendek.
Kesan Positif: Pemisahan Persekutuan-Negeri dan Persaingan Sihat
Namun ada kesan positif juga. Pengundi boleh membezakan antara keutamaan persekutuan dan negeri, memberi ganjaran atau hukuman kepada gabungan berdasarkan prestasi. Persaingan peringkat negeri menghalang penguasaan satu blok, menggalakkan akauntabiliti dan inovasi sambil memperkuat suara serantau. Persaingan dalam gabungan bermakna rakyat Malaysia tidak mungkin melihat lagi gabungan atau parti dominan menguasai segala-galanya, seperti Umno di bawah Mahathir.
DNA Politik: Kelangsungan Dahulu, Perkhidmatan Kemudian
Secara keseluruhan, politik identiti dan peluang di Malaysia telah bergabung menjadikan politik tidak menyenangkan di mata umum. DNA politik Malaysia telah beralih daripada perkhidmatan kepada rakyat kepada kelangsungan dahulu, perkhidmatan kemudian. Umno, misalnya, mesti sentiasa membuktikan dominasinya di kalangan pengundi Melayu, walaupun bermakna menyerang rakan persekutuan atau bertanding solo, dengan sedikit wakil BN, di Johor. DAP mesti mempertahankan pangkalan bandarnya, walaupun bermakna bertembung dengan GPS di Sarawak atau MCA di Johor. GPS dan GRS mesti menegaskan autonomi, walaupun menjejaskan perpaduan persekutuan.
Oleh kerana parti tidak mampu mengalah—setiap kerusi adalah talian hayat—mereka membuat kesimpulan bahawa lebih baik bertarung dengan rakan hari ini daripada berisiko tidak relevan esok. Susunan "kawan di persekutuan, lawan di negeri" ini bukan berdasarkan ideologi; bukan juga visi; dan lebih daripada naluri kelangsungan – ia adalah keinginan untuk memerintah. Ini jelas di Johor, dan akan berlaku di Negeri Sembilan apabila negeri itu mengadakan pilihan raya pada 1 Ogos. Semua orang tahu – walaupun tiada yang mengatakannya secara terbuka – bahawa Johor berfungsi sebagai percubaan untuk Umno. Jika Umno menang besar di Johor dan berjaya di Negeri Sembilan, Umno akan bertanding solo dalam pilihan raya umum akan datang. Ini bermakna PH dan BN mungkin bertanding semua kerusi Parlimen. Ini bermakna PAS dan Bersatu mungkin bertanding sesama sendiri. Ini bermakna kempen bising dan penjajaran semula parti apabila keputusan diketahui.
Parti politik dan ahli politik telah menerima satu lagi aspek – yang agak meresahkan – DNA politik baharu: membentuk gabungan, bertanding secara berasingan dalam pilihan raya, melihat hasilnya, dan jika perlu membentuk gabungan baharu – walaupun dengan pesaing. Mereka membiarkan persoalan siapa yang akan berada dalam gabungan yang memerintah terbuka, berbeza dengan masa lalu apabila mereka memutuskan dengan siapa mereka mahu bekerjasama sebelum memasuki pertandingan. Melalui tindakan mereka, parti dan ahli politik mengisytiharkan bahawa kuasa diutamakan. Dan mereka tidak cuba menyembunyikannya.
