Pelantikan Datuk Ismail Lasim sebagai Menteri Besar Negeri Sembilan adalah mengikut peruntukan Perlembagaan Negeri Sembilan 1959, khususnya Artikel XXVIII(2) yang menetapkan bahawa bagi tujuan pelantikan Menteri Besar, istilah 'Ruler' bermaksud Yang di-Pertuan Besar dan sekurang-kurangnya dua daripada empat Undang. Ini ditegaskan dalam analisis undang-undang oleh Hafiz Hassan yang disiarkan pada 5 Ogos 2026.
Dua Istilah Penting dalam Perlembagaan Negeri Sembilan
Perlembagaan Negeri Sembilan menggunakan dua istilah utama iaitu 'Ruler' dan 'His Highness'. Kedua-duanya termaktub dalam Artikel XXVIII (28) Perlembagaan Negeri Sembilan 1959. Fasal (1) Artikel 28 menyatakan bahawa 'Ruler' bermaksud Yang di-Pertuan Besar dan Ruling Chiefs yang memegang jawatan pada masa berkenaan.
Bagaimanapun, Fasal (2) Artikel 28 memperuntukkan pengecualian penting: bagi tujuan Fasal (2) Artikel XL (40) — yang merangkumi pelantikan Menteri Besar — 'Ruler' bermaksud Yang di-Pertuan Besar dan sekurang-kurangnya tiga daripada empat Undang, atau jika hanya tiga Undang memegang jawatan, sekurang-kurangnya dua daripada mereka. Ini bermakna dalam konteks pelantikan MB, kuasa budi bicara Yang di-Pertuan Besar boleh dilaksanakan dengan kehadiran minimum dua Undang.
Peranan Yang di-Pertuan Besar dan Undang
Artikel XXXIV (34) mentakrifkan 'His Highness' sebagai orang yang dipilih sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan oleh Undang mengikut Artikel 7 Perlembagaan. Manakala 'Ruling Chiefs' merujuk kepada Undang bagi Luak Sungei Ujong, Jelebu, Johol, Rembau, dan Tengku Besar Tampin. Dalam erti kata lain, Ruling Chiefs adalah empat Undang (Undang Yang Empat) dan Tengku Besar Tampin.
Kedua-dua istilah ini juga muncul dalam Artikel XXXV (35)(1) yang menyatakan bahawa kuasa eksekutif negeri terletak pada Ruler dan boleh dilaksanakan oleh His Highness atau Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri. Ini menunjukkan bahawa walaupun kuasa eksekutif terletak pada Yang di-Pertuan Besar dan Ruling Chiefs, pelaksanaannya adalah melalui Yang di-Pertuan Besar atau EXCO.
Jaminan Persekutuan dan Tafsiran
Yang di-Pertuan Besar dan Ruling Chiefs diberi jaminan persekutuan melalui Fasal (1) dan (2) Artikel 71 Perlembagaan Persekutuan. Sementara itu, Artikel 160 Perlembagaan Persekutuan mentakrifkan 'Ruler' bagi Negeri Sembilan sebagai Yang di-Pertuan Besar yang bertindak bagi pihak dirinya dan Ruling Chiefs mengikut Perlembagaan Negeri.
Dalam gambar yang menunjukkan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, menyampaikan surat lantikan kepada Menteri Besar Datuk Ismail Lasim, kelihatan dua Undang berada di latar belakang. Kehadiran dua Undang ini selaras dengan keperluan Fasal (2) Artikel XXVIII (28) untuk pelantikan MB.
Kesahihan Pelantikan Datuk Ismail Lasim
Pelantikan Datuk Ismail Lasim sebagai Menteri Besar Negeri Sembilan adalah mengikut peruntukan perlembagaan negeri. Gambar rasmi yang menunjukkan dua Undang hadir semasa majlis lantikan mengesahkan pematuhan kepada keperluan minimum dua Undang seperti yang ditetapkan dalam Fasal (2) Artikel XXVIII (28).
Analisis ini menegaskan bahawa setiap pelantikan Menteri Besar di Negeri Sembilan mesti mematuhi prosedur perlembagaan yang ketat, memastikan keseimbangan kuasa antara Yang di-Pertuan Besar dan Undang-Undang Adat. Ini adalah asas kepada kestabilan politik dan pentadbiran negeri.
* Ini adalah pandangan peribadi penulis atau penerbitan dan tidak semestinya mewakili pandangan Malay Mail.
