Ahli Dewan Undangan Tambunan, Datuk Seri Dr Jeffrey Kitingan, menyeru kerajaan supaya menggugurkan istilah 'negeri' bagi Sabah, dengan alasan Sabah adalah rakan pengasas Malaysia dan tidak setaraf dengan negeri-negeri di Semenanjung.
Sabah sebagai rakan setara
Ketika membahas Ucapan Dasar Yang di-Pertua Negeri, beliau menegaskan bahawa Sabah, bersama Tanah Melayu, Sarawak dan Singapura, membentuk Malaysia sebagai rakan setara dan sepatutnya diiktiraf sebagai wilayah yang setaraf dengan Tanah Melayu, bukan sekadar negeri dalam persekutuan.
Beliau merujuk kepada pindaan Perlembagaan Persekutuan 2021 kepada Perkara 1(2), di mana kerajaan persekutuan mengakui bahawa pindaan itu bertujuan memulihkan status Sabah dan Sarawak sebagai wilayah setaraf dengan Tanah Melayu dalam pembentukan Malaysia.
Perubahan istilah di Sabah
Jeffrey berkata bahawa Dewan Undangan Sabah sudah mula menggunakan istilah 'Dewan Undangan Sabah' dan bukannya 'Dewan Undangan Negeri', serta pilihan raya Sabah kini dirujuk sebagai 'Pilihan Raya Umum Dewan Undangan Sabah', bukan 'Pilihan Raya Negeri'.
Beliau mengingatkan bahawa ketika Malaysia diisytiharkan pada 16 September 1963, Sabah dirujuk secara umum dan antarabangsa sebagai 'negara', dan dalam Perlembagaan Persekutuan serta Perlembagaan Sabah yang asal dari 1963 hingga 1976, Ketua Negeri membawa gelaran 'Yang di-Pertua Negara'.
Bukan konfrontasi
Beliau menegaskan bahawa ini bukan tentang konfrontasi dengan kerajaan persekutuan, tetapi tentang membetulkan apa yang telah salah sejak 1963. Sabah mesti berdiri setara dengan Sarawak dan Tanah Melayu.
Pembentukan Malaysia tidak bermakna Sabah harus ditelan oleh Tanah Melayu atau sentiasa tunduk kepada Kuala Lumpur.
Cadangan pertukaran gelaran
Jeffrey turut mencadangkan agar gelaran Ketua Menteri Sabah ditukar kepada 'Premier', selaras dengan Sarawak dan seperti premier di negeri-negeri Australia.
Selain itu, beliau meminta agar gelaran Pembantu Menteri di Sabah ditukar kepada Timbalan Menteri, dengan alasan gelaran sekarang memberi gambaran seperti pembawa beg dan bukannya memegang peranan menteri yang serius.
Beliau juga mencadangkan agar ketua jabatan dan agensi di Sabah membawa gelaran 'Ketua Pengarah', sama seperti rakan sejawatan mereka di Semenanjung Malaysia, sambil menyatakan bahawa jawatan seperti Ketua Perkhidmatan Awam sudah menggunakan gelaran itu, tetapi tertanya-tanya mengapa ia tidak dilanjutkan ke semua jabatan.
Perubahan pentadbiran
Beliau menyeru pindaan kepada Perlembagaan Sabah untuk memulihkan dan membetulkan perubahan yang dibuat sejak 1963, serta memperluas jumlah kementerian negeri melebihi 10 yang asalnya ditubuhkan semasa pembentukan Malaysia.
Banyak sektor baru yang tidak wujud pada 1963 kini memerlukan pengawasan menteri yang khusus, termasuk kecerdasan buatan, ekonomi digital, ekonomi biru, ekonomi hijau, kelestarian alam sekitar, penangkapan karbon, kredit karbon dan komitmen antarabangsa seperti Matlamat Pembangunan Mampan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan Perjanjian Paris 2015.
Kementerian Keselamatan Dalam Negeri
Beliau juga mencadangkan penubuhan Kementerian Keselamatan Dalam Negeri yang khusus untuk mengurus kepentingan Sabah dalam imigresen, pendaftaran penduduk dan keselamatan dalaman, termasuk perlindungan sempadan yang melengkapi agensi keselamatan persekutuan.
Beliau berkata kerajaan Sabah berhak mengurus pendaftaran rakyatnya sendiri dan mengeluarkan kad pengenalan Sabah yang berasingan daripada MyKad persekutuan.
Setiap rakyat Sabah adalah rakyat Malaysia, tetapi tidak setiap rakyat Malaysia adalah rakyat Sabah. Kerajaan Sabahlah yang menentukan siapa yang layak menjadi rakyat Sabah dan seterusnya menjadi warganegara Malaysia.
Kuasa residu
Beliau berkata, walaupun Sabah telah mewakilkan sebahagian kuasanya kepada kerajaan persekutuan untuk mengeluarkan kad pengenalan Malaysia, ia tidak menyerahkan haknya untuk mengeluarkan kad pengenalan Sabah sendiri, yang merupakan kuasa residu yang masih dimiliki Sabah.
Dalam sebuah persekutuan, tiada persekutuan tanpa negeri. Negeri wujud terlebih dahulu sebelum persekutuan. Negeri mewakilkan sebahagian kuasa kepada kerajaan persekutuan... tetapi tidak semua. Itulah yang kami panggil kuasa residu, dan di Sabah, kami mesti melaksanakannya.
