KUALA LUMPUR: Mengapa sesetengah orang terus menggunakan bahan walaupun mengetahui bahaya kepada kesihatan, hubungan dan kehidupan mereka? Jawapannya tidak selalu mudah, tetapi skala masalah ini tidak dapat dinafikan. Menurut Laporan Dadah Dunia 2024 oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, kira-kira 331 juta orang menggunakan dadah pada tahun tersebut – peningkatan 34% berbanding sedekad lalu. Daripada jumlah ini, kira-kira 63 juta mengalami gangguan penggunaan dadah. Namun, hanya seorang daripada 12 menerima rawatan.
Definisi ketagihan menurut pakar
Angka-angka ini menekankan kepentingan memahami apa sebenarnya ketagihan – langkah utama untuk mengenalinya lebih awal dan menggalakkan individu mendapatkan bantuan. Dalam ceramah bertajuk “Memahami Ketagihan”, psikologi klinikal Ashwin Thind memetik definisi ketagihan oleh Dr Gabor Maté, seorang pakar perubatan yang terkenal dengan kajian mengenai ketergantungan bahan, trauma dan kesihatan mental.
“Dia menerangkannya dengan sangat mudah: ‘Ketagihan adalah sebarang bahan atau tingkah laku yang memberikan kelegaan dan keseronokan sementara, tetapi dalam jangka panjang menyebabkan kemudaratan, mempunyai kesan negatif dan anda tidak boleh berhenti walaupun mengetahui akibat ini’,” jelas Thind.
Bagaimana ketagihan berkembang
Ketagihan, menurutnya, berkembang secara progresif dan diiktiraf sebagai penyakit. Penggunaan bahan berulang mengubah sistem ganjaran otak, yang membantu manusia mengalami keseronokan daripada aktiviti harian seperti makan dan minum. Lama-kelamaan, otak mula mengaitkan bahan tersebut dengan rasa keseronokan yang sama, menjadikannya lebih sukar untuk seseorang berhenti – walaupun mereka mahu.
Beliau mengibaratkan pengalaman itu seperti memandu kereta dengan brek rosak. “Anda menekan brek, cuba berhenti, tetapi kereta masih meluncur menuruni bukit.”
Mengapa orang mula menggunakan bahan
Jadi, mengapa orang menggunakan bahan pada mulanya? Sebabnya berbeza-beza, dari penggunaan rekreasi dan melegakan kesakitan hingga peningkatan prestasi, seperti dalam kes steroid yang digunakan oleh atlet. Bahan secara amnya terbahagi kepada lima kelas: depresan, perangsang, opioid, halusinogen, dan kategori kelima yang merangkumi inhalan, ketamin dan bahan lain.
Penting untuk diingat, Thind menegaskan bahawa hanya kerana seseorang menggunakan bahan, ia tidak semestinya bermakna mereka mengalami ketagihan. Perbezaannya terletak pada tanda amaran, termasuk menghabiskan banyak masa untuk mendapatkan, menggunakan atau pulih daripada bahan; membuat percubaan gagal untuk berhenti; mengalami keinginan kuat; dan mengabaikan tanggungjawab di tempat kerja, sekolah atau rumah.
Tanda amaran dan langkah awal
Mengenali tanda-tanda ini lebih awal dan mendapatkan bantuan boleh membuat perbezaan besar. “Semakin cepat mereka bercakap dengan seseorang atau mendapatkan rawatan, semakin baik,” tegasnya.
Thind juga memberi panduan tentang bagaimana ahli keluarga dan rakan harus mendekati seseorang yang disyaki mungkin bergelut dengan ketagihan. Daripada menghadapi mereka secara agresif atau memaksa mereka menjalani rawatan, beliau mengesyorkan terlebih dahulu membuka pintu untuk perbualan. “Ia tentang memberitahu mereka, ‘Ada sesuatu yang membuatkan saya rasa keadaan agak tidak seperti biasa. Anda tahu? Saya akan ada di sini bila awak bersedia untuk bercakap mengenainya.’”
Walaupun sukar untuk menahan keinginan menghadapi orang tersayang dan mengambil tindakan segera, Thind memberi amaran bahawa pendekatan langsung boleh mendatangkan lebih banyak mudarat daripada kebaikan. “Jika saya datang terus dan berkata, ‘Saya tahu awak guna meth’, orang itu akan menarik diri. Jadi, ia tentang memberitahu mereka bahawa ruang itu cukup selamat untuk mereka terbuka.”
