Akta Pekerja Gig 2025: Transformasi Perlindungan Pekerja Tidak Formal
Akta Pekerja Gig 2025 yang baru diwartakan menandakan perubahan besar dalam cara Malaysia mengawal selia kerja gig, mengiktirafnya sebagai tunjang utama pasaran buruh dan bukan sekadar kerja sampingan. Di bawah akta yang berkuat kuasa pada Mac ini, caruman keselamatan sosial yang meliputi kecederaan dan penyakit pekerjaan untuk pekerja gig akan menjadi mandatori.
Syarikat platform kini diwajibkan menghubungkan sistem mereka dengan Pertubuhan Keselamatan Sosial (Perkeso) untuk membolehkan potongan automatik, menggantikan Skim Keselamatan Sosial Pekerjaan Sendiri (SKSPS) yang sebelum ini bersifat sukarela, kini dikenali sebagai Lindung Kendiri.
Perlindungan di Bawah Akta Baharu
Sebelum ini, perlindungan keselamatan sosial pekerja gig adalah sukarela dan sering khusus kepada platform tertentu, mengakibatkan penyertaan rendah dan mendedahkan ramai pekerja kepada kejutan pendapatan disebabkan halangan pentadbiran dan pendapatan tidak tetap.
Pada Mac, bekas menteri sumber manusia Steven Sim menyatakan hanya 26% daripada 1.16 juta pekerja gig Malaysia menyumbang kepada Lindung Kendiri, yang menawarkan perlindungan terutamanya untuk kecederaan pekerjaan. Dengan menjadikan caruman ini mandatori, akta ini menjadi sebahagian daripada usaha lebih luas untuk memperluas perlindungan sosial kepada tenaga kerja tidak formal Malaysia yang berkembang pesat, yang merangkumi lebih 25% daripada jumlah tenaga kerja.
Bagaimana Perlindungan Mandatori Membantu
Menurut Simon Brimblecombe, penasihat teknikal ketua dan ketua perkhidmatan aktuari serantau di Pertubuhan Buruh Antarabangsa (ILO) di Bangkok, langkah ini jelas merupakan langkah ke arah yang betul. Beliau berkata peralihan kepada perlindungan mandatori amat penting, kerana skim sukarela cenderung mencapai pengambilan rendah disebabkan pemilihan buruk.
"Jika anda mempunyai skim (kecederaan) sukarela, mereka yang paling berkemungkinan mengalami kemalangan atau mempunyai kesihatan yang lemah adalah yang akan mendaftar, menjadikan skim sedemikian kurang mampan. Oleh itu, penyertaan mandatori benar-benar cara ke hadapan," katanya kepada FMT.
Beliau berkata langkah ini akan memastikan penunggang e-hailing dan p-hailing – terutamanya mereka yang menunggang motosikal, yang sering muda dan mempunyai keluarga serta terdedah kepada risiko di tempat kerja – dilindungi, sambil menambah bahawa keselamatan ini akan membuat perbezaan besar untuk kumpulan ini.
Jurang Perlindungan dan Pertimbangan Lanjut
Caruman mandatori untuk pekerja gig merupakan langkah pertama yang penting, tetapi jurang masih wujud dalam memastikan perlindungan sosial yang komprehensif – termasuk insurans pengangguran, faedah persaraan, dan perlindungan risiko lain seperti untuk ketidakupayaan, serta faedah keluarga dan bersalin.
Brimblecombe berkata fokus seterusnya untuk perlindungan pekerja gig boleh memperkenalkan perlindungan baharu atau memperluas perlindungan sedia ada. Beliau menyatakan bahawa walaupun cabaran dengan insurans pengangguran boleh ditangani menggunakan data masa nyata tentang pendapatan pemandu – secara berkesan menangani isu seperti pengisytiharan kurang – cabaran lebih besar kekal dengan faedah persaraan.
Beliau berkata masalah utama yang dihadapi oleh rakyat Malaysia ialah ramai mencapai usia 55 atau 60 tahun dengan simpanan tidak mencukupi dalam KWSP. "Ia sentiasa faedah keselamatan sosial yang paling sukar untuk dibiayai dan oleh itu memastikan faedah mencukupi, kerana anda perlu menyumbang kira-kira 15% daripada gaji anda dalam tempoh yang panjang untuk mendapatkan pencen yang baik," katanya.
Brimblecombe, yang sebelum ini menguruskan kajian aktuari ILO–Perkeso tentang memperluas liputan dan meningkatkan faedah untuk pekerja asing, berkata agensi itu telah menunjukkan ia boleh secara beransur-ansur melanjutkan perlindungan berdasarkan penemuan aktuari. Beliau berkata pengiraan kos ILO untuk pengembangan liputan pekerja asing mendapatinya mampan.
Walau bagaimanapun, beliau berkata, pelan jangka panjang diperlukan untuk memastikan pekerja gig dilindungi untuk faedah risiko. Beliau menambah bahawa penilaian aktuari seterusnya dengan Perkeso akan menilai kesan caruman mandatori terhadap liputan. Kerja ini sedang dijalankan di bawah projek ILO-Perkeso yang akan tamat yang juga melihat peruntukan faedah lain.
Tanggungjawab Lebih Besar untuk Platform
Sementara itu, Calvin Cheng, pengarah bahagian ekonomi, perdagangan, dan integrasi serantau di Institut Kajian Strategik dan Antarabangsa (ISIS), berkata platform harus mengambil tanggungjawab lebih besar melalui sumbangan bersama.
"Platform tidak sepatutnya hanya mendaftarkan pekerja di bawah skim kecederaan, tetapi juga berkongsi kos membiayai perlindungan sosial. Mereka mendapat keuntungan besar daripada buruh pekerja dan, sekurang-kurangnya, harus menanggung beberapa tanggungjawab untuk risiko yang dihadapi oleh pekerja tersebut," katanya.
Brimblecombe berkata bahawa Korea Selatan dan Portugal boleh menawarkan Malaysia beberapa pengajaran berguna. Di Korea Selatan, katanya, kedua-dua majikan dan pekerja platform menyumbang, dengan menyatakan bahawa adalah penting untuk tidak meletakkan keseluruhan beban sumbangan pada pekerja.
Sementara itu, beliau berkata sistem Portugal, yang terpakai kepada semua pekerja sendiri, mempertimbangkan kebergantungan pekerja pada satu majikan. Jika lebih daripada 50% nilai aktiviti kerja adalah dengan satu entiti, perniagaan dianggap sebagai "entiti kontrak" dan kadar sumbangan lebih tinggi terpakai jika kadar kebergantungan melebihi 80%.
Beliau berkata Malaysia boleh mempertimbangkan pendekatan Portugal untuk membezakan antara pekerja platform sekali-sekala dan pekerja sepenuh masa. Perkembangan ini menandakan permulaan baru untuk pekerja gig Malaysia, dengan harapan untuk masa depan yang lebih selamat dan terjamin.
