Malaysia mencatat peningkatan kecil dalam ketelusan belanjawan dalam Kajian Belanjawan Terbuka (OBS) 2025, dengan skor meningkat kepada 51 daripada 100 berbanding 48 pada 2023, satu perkembangan yang dialu-alukan oleh Institut Demokrasi dan Hal Ehwal Ekonomi (IDEAS).
Penurunan penyertaan awam dan pengawasan parlimen
IDEAS berkata kemajuan sederhana itu, bagaimanapun, dibayangi oleh penurunan mendadak dalam penyertaan awam, dengan skor jatuh daripada 28 kepada 20, serta kelemahan berterusan dalam pengawasan parlimen, di mana skor menurun daripada 43 kepada 41.
“Walaupun terdapat peningkatan dalam ketelusan, Malaysia terus ketinggalan berbanding negara serantau seperti Thailand (53), Indonesia (71) dan Filipina (76),” kata badan pemikir itu dalam satu kenyataan hari ini.
IDEAS telah menyumbang kepada penilaian Malaysia dalam OBS, yang membandingkan data ketelusan belanjawan dari 82 negara, selama lebih sedekad. OBS menilai akses awam kepada maklumat belanjawan kerajaan persekutuan, peluang formal untuk orang ramai mengambil bahagian dalam proses belanjawan, dan peranan institusi pengawasan belanjawan, seperti Parlimen dan pejabat audit negara.
Malaysia masih di bawah penanda aras minimum
IDEAS berkata yang lebih kritikal, Malaysia masih berada di bawah penanda aras minimum 61 untuk ketelusan, ambang yang menunjukkan bahawa maklumat belanjawan yang mencukupi tersedia untuk pemahaman dan penelitian awam yang bermakna.
Ia berkata faktor utama di sebalik penurunan ketelusan adalah pemberhentian kertas perundingan awam (PCP), yang diperkenalkan semasa Belanjawan 2023 untuk mengumpul maklum balas awam mengenai isu dasar utama, termasuk subsidi bersasar, pembangunan mampan, dan perolehan hijau.
“PCP adalah perkembangan yang dialu-alukan dan harus diinstitusikan sepanjang kitaran belanjawan,” kata IDEAS.
Ia berkata usaha penglibatan juga harus mengutamakan komuniti yang kurang diwakili dan terpinggir, termasuk orang kurang upaya dan komuniti Orang Asli.
Kelemahan pengawasan parlimen
Mengenai skor pengawasan Malaysia yang menurun kepada 41, IDEAS berkata ini menonjolkan kelemahan berterusan dalam penelitian perundangan ke atas proses belanjawan.
“Walaupun pengawasan audit kekal agak kukuh, pengawasan parlimen semasa peringkat perancangan dan pelaksanaan masih tidak mencukupi,” katanya.
Ia mengesyorkan pengukuhan akauntabiliti dengan memberikan jawatankuasa parlimen kuasa yang lebih besar untuk meneliti cadangan belanjawan dan mewajibkan mereka menerbitkan penemuan mereka sebelum belanjawan diluluskan.
“Ini akan meningkatkan pengawasan perundangan pada peringkat kritikal proses belanjawan dan mengukuhkan ketelusan dalam membuat keputusan fiskal,” katanya.
Cadangan OBS
Laporan OBS untuk Malaysia mengakui bahawa kementerian kewangan telah menubuhkan platform dalam talian dan perundingan digital semasa penggubalan dan pelaksanaan belanjawan.
Untuk mengukuhkan lagi penyertaan awam, ia mencadangkan kementerian mengutamakan penglibatan aktif dengan komuniti yang kurang diwakili sama ada secara langsung atau melalui pertubuhan masyarakat sivil (CSO).
Laporan itu juga berkata Dewan Rakyat harus membenarkan orang awam atau CSO memberi keterangan semasa pendengarannya mengenai cadangan belanjawan sebelum kelulusannya serta semasa pendengaran mengenai laporan audit.
Cadangan untuk menambah baik pengawasan termasuk memperkenalkan proses di mana badan perundangan boleh membahaskan dasar belanjawan sebelum dokumen belanjawan dibentangkan di Parlimen.
“Jawatankuasa perundangan juga harus meneliti belanjawan yang dicadangkan dan menerbitkan laporan dengan analisis mereka dalam talian,” katanya.
Untuk mengukuhkan kebebasan dan menambah baik pengawasan audit, laporan itu mengesyorkan kelulusan perundangan atau kehakiman untuk pelantikan ketua jabatan audit negara dan memastikan proses audit disemak oleh agensi bebas.
