Lebih 300 jenazah tidak dituntut diuruskan SPJM sejak 2017
KUALA LUMPUR: Mayat seorang lelaki tua ditemukan di tepi sebuah bangunan di ibu negara. Tiada sesiapa di sisinya ketika dia meninggal dunia. Lebih menyedihkan, jenazahnya terbaring tidak dituntut di bilik mayat hospital selama hampir seminggu sementara pihak berkuasa cuba mengesan warisnya. Akhirnya, jenazah itu diserahkan kepada Skuad Pengurusan Jenazah Malaysia (SPJM) untuk diuruskan pengebumian.
Pengasas SPJM, Rafieudin Zainal Rasid, memberitahu Bernama bahawa pihak hospital berjaya menghubungi anak saudara si mati yang tinggal di Melaka. Malangnya, lelaki itu menyatakan tidak mampu menuntut jenazah kerana masalah kewangan. Dia meminta hospital membuat pengaturan yang perlu, dan ketika itulah SPJM campur tangan.
Peningkatan kes keluarga enggan atau tidak mampu tuntut jenazah
Bagi Rafieudin yang mempunyai pengalaman lebih 20 tahun dalam pengurusan jenazah, kes sebegini mengingatkan mengapa SPJM wujud. Organisasi ini mengendalikan kira-kira 30 jenazah tidak dituntut setiap tahun. Walaupun kebanyakan melibatkan individu tidak dikenal pasti, beliau berkata terdapat peningkatan kes di mana waris masih hidup tetapi tidak mampu atau enggan menuntut jenazah.
“Ini mungkin disebabkan hubungan keluarga yang renggang. Waris mungkin masih ada, tetapi sama ada sengaja tidak datang atau tidak mampu datang,” jelasnya.
Ditubuhkan 2017, kini 2,000 sukarelawan seluruh negara
Ditubuhkan pada 2017, SPJM bermula sebagai usaha seorang diri selepas Rafieudin menyedari peningkatan jumlah jenazah tidak dituntut di hospital. “Apabila keperluan di lapangan terus meningkat, saya mula mengumpulkan sukarelawan dan menubuhkan skuad ini secara rasmi untuk meringankan beban pihak berkuasa dan kerajaan,” katanya.
Kini, SPJM mempunyai kira-kira 2,000 sukarelawan berdaftar di seluruh negara. Misi utamanya adalah memastikan setiap jenazah Muslim yang tidak dituntut diuruskan dengan maruah, profesionalisme, dan mengikut prinsip Islam. Kumpulan ini juga menyediakan sokongan logistik, termasuk van jenazah dan keranda, untuk jenazah bukan Islam bagi memastikan upacara terakhir berjalan lancar.
“Kami lakukan ini kerana ia adalah kewajipan komuniti,” tambah Rafieudin.
Proses serahan jenazah mengambil masa 24 hingga 72 jam
SPJM biasanya dihubungi hanya selepas hospital, polis dan pihak berkuasa lain telah menghabiskan usaha mengesan waris si mati. Dalam kes di mana jenazah dikenal pasti tetapi tiada ahli keluarga tampil, proses boleh mengambil masa antara 24 hingga 72 jam sementara hospital, polis dan jabatan kebajikan masyarakat cuba mengesan waris.
Bagi jenazah tidak dikenal pasti, termasuk warga asing tanpa dokumen, prosesnya lebih rumit. Ada yang kekal di bilik mayat hospital selama berbulan-bulan atau bahkan bertahun-tahun sementara pihak berkuasa mengesahkan butiran seperti identiti dan agama. “Banyak perkara perlu disahkan sebelum jenazah boleh diserahkan kepada kami,” kata Rafieudin. “Semua proses ini dijalankan oleh pihak berkuasa.”
Keprihatinan terhadap perubahan sosial dan kesunyian
Sejak penubuhannya, SPJM telah menguruskan lebih 300 jenazah tidak dituntut, termasuk kes melibatkan waris yang enggan menuntut, individu tanpa waris dikenal pasti, dan orang tidak dikenal pasti. Rafieudin percaya ada ruang untuk pendekatan nasional yang lebih berstruktur, termasuk garis panduan lebih jelas serta sokongan logistik dan kewangan yang lebih kukuh.
Pensyarah Universiti Kebangsaan Malaysia, Dr Mimi Hanida Abdul Mutalib, berkata migrasi, hubungan keluarga yang lemah, dan gaya hidup bandar yang sibuk boleh menyebabkan individu terasing daripada rangkaian sokongan mereka. “Pada masa lalu, institusi keluarga menjadi teras sokongan emosi dan sosial,” katanya. Beliau menegaskan bahawa walaupun Malaysia tidak menghadapi krisis seperti fenomena 'kodokushi' di Jepun, peningkatan bilangan orang yang mati keseorangan harus dilihat sebagai tanda amaran.
Psikologi Dr Nurhafizah Mohd Sukor menambah bahawa pengasingan berpanjangan boleh menjejaskan kesejahteraan emosi seseorang dan menyebabkan individu menarik diri daripada keluarga dan rakan. Kedua-dua pakar menekankan bahawa tindakan mudah seperti menziarahi jiran, menggalakkan aktiviti komuniti, dan mengekalkan hubungan sosial boleh membantu mencegah seseorang daripada terpinggir.
Rafieudin percaya penyelesaiannya bermula dengan sesuatu yang mudah: mengambil berat antara satu sama lain. “Jika rakyat biasa seperti kita tidak mengambil berat, siapa lagi yang boleh kita harapkan?” katanya.
