APRIL 25 — Terdapat idea yang menenangkan dalam kalangan pembuat dasar: kita tidak perlu menyekat akses kanak-kanak ke media sosial kerana dengan peraturan, pendidikan, dan tanggungjawab korporat yang mencukupi, platform ini boleh dibuat selamat dari dalam. Ia meyakinkan, tetapi ia juga sangat tidak lengkap.
Surat bantahan NGO
Surat bersama baru-baru ini oleh NGO yang menentang larangan media sosial untuk bawah 16 tahun membingkai isu ini sebagai pilihan antara hak dan sekatan, antara kebebasan dan keterlaluan. Tetapi bingkai itu runtuh sebaik kita bertanya soalan yang lebih asas: Apabila sistem sudah mendedahkan kanak-kanak kepada bahaya secara besar-besaran, apa yang anda lakukan dahulu? Anda mengurangkan pendedahan, dan segala-galanya datang selepas itu.
1) Media sosial tidak neutral
Platform media sosial hari ini bukan ruang neutral. Ia adalah persekitaran yang direka untuk menangkap perhatian dan membentuk tingkah laku. Bagi kanak-kanak, ini bukan penyertaan, tetapi asimetri. Dan bahaya tidak lagi teori. Di Malaysia sahaja, Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) mengenal pasti 957 kes kandungan menyinggung yang melibatkan kanak-kanak di media sosial dalam hanya 11 bulan pertama 2025. Ini termasuk bahan eksploitasi yang cukup serius untuk mencetuskan operasi polis dan tangkapan di seluruh negara.
Unicef telah memberi amaran bahawa kandungan seksual bukan konsensual, termasuk sextortion dan penderaan melibatkan bawah umur, kini merupakan ancaman dalam talian paling serius yang dihadapi kanak-kanak Malaysia. Ramai mangsa tidak pernah melaporkan apa yang berlaku. Secara global, keadaan semakin teruk. Agensi penguatkuasaan undang-undang telah membunyikan penggera mengenai lonjakan kes sextortion dalam talian, dengan ratusan ribu laporan setiap tahun dan akibat kesihatan mental yang dahsyat, termasuk bunuh diri dalam beberapa kes.
2) Perlindungan gagal
Walaupun di mana perlindungan wujud, ia gagal. Kajian 2025 mendapati bahawa akaun yang ditetapkan untuk meniru kanak-kanak berusia 13 tahun terdedah kepada kandungan berbahaya lebih cepat dan lebih kerap daripada akaun dewasa, kadang-kadang dalam beberapa minit penggunaan. Ini adalah realiti yang tidak dihadapi secara langsung oleh surat bersama itu. Sebaliknya, ia mencadangkan penyelesaian biasa: mengawal platform, meningkatkan literasi, berunding dengan pihak berkepentingan, menjalankan penilaian impak. Semua perlu, tetapi semua terlalu perlahan. Pembaharuan platform tidak segera. Ia memerlukan perundangan, penguatkuasaan, reka bentuk semula teknikal, dan pengawasan berterusan terhadap beberapa syarikat paling berkuasa di dunia. Malah di ekonomi maju, pengawal selia masih bergelut untuk memastikan platform memenuhi piawaian keselamatan asas.
3) Hak apa?
Kanak-kanak tidak hidup dalam garis masa dasar tetapi dalam masa nyata. Memberitahu mereka untuk kekal dalam sistem yang berbahaya sementara orang dewasa merundingkan peraturan yang lebih baik bukanlah neutraliti. Ia adalah pilihan untuk menerima pendedahan berterusan. Di sinilah hujah tentang 'hak' perlu lebih jelas. Kanak-kanak mempunyai hak untuk ekspresi dan akses kepada maklumat. Tetapi mereka juga mempunyai hak untuk perlindungan, keselamatan, dan perkembangan sihat. Hak-hak ini mesti diimbangi, tidak dipilih secara selektif. Setiap masyarakat sudah menetapkan sempadan berdasarkan umur. Kita mengawal bila kanak-kanak boleh memandu, mengundi, bekerja, atau mengambil alkohol. Bukan untuk menafikan hak, tetapi untuk mengiktiraf kerentanan. Media sosial tidak harus dianggap sebagai pengecualian.
4) Dasar pengurangan risiko
Pengkritik berpendapat bahawa larangan adalah kasar, tidak sempurna, dan mungkin dielakkan. Itu benar. Tetapi tiada dasar yang sempurna. Persoalannya ialah sama ada ia mengurangkan bahaya. Walaupun sesetengah remaja mengelak sekatan, mengurangkan pendedahan langsung untuk majoriti masih penting. Walaupun pengesahan umur menimbulkan kebimbangan privasi, itu adalah cabaran tadbir urus dan reka bentuk, bukan alasan untuk tidak bertindak. Yang tidak masuk akal ialah menolak perlindungan kerana ia tidak sempurna.
5) Lindungi kanak-kanak, tolak keterlaluan korporat
Terdapat juga ketidakseimbangan yang lebih dalam dalam perdebatan ini. Kita lebih takut kepada keterlaluan negara daripada keterlaluan korporat. Kita menyemak kerajaan kerana menetapkan sempadan, tetapi kita menerima bahawa platform swasta boleh membentuk perhatian, tingkah laku, dan kehidupan emosi kanak-kanak secara besar-besaran, dengan akauntabiliti yang terhad. Itu bukan neutraliti, tetapi penyerahan. Dasar yang digubal secara demokratik dan boleh dikaji semula untuk melindungi bawah umur bukanlah autoritarian, tetapi tadbir urus. Dan ia tidak perlu berdiri sendiri. Kawal platform, kuatkuasakan penguatkuasaan, tingkatkan literasi digital, dan sokong ibu bapa. Tetapi pada masa yang sama, kurangkan pendedahan kanak-kanak kepada sistem yang sudah diketahui tidak selamat.
Malah Unicef, sambil memberi amaran terhadap hanya bergantung pada larangan, mengakui bahawa kanak-kanak sudah mengalami buli, pemangsaan, dan eksploitasi seksual dalam talian, dan bahawa sistem semasa gagal melindungi mereka. Itulah titiknya. Ini bukan tentang memilih antara pembaharuan dan sekatan, tetapi tentang keutamaan. Membaiki platform adalah perlu, tetapi melindungi kanak-kanak adalah mendesak. Jika ruang diketahui tidak selamat, kita tidak menghantar kanak-kanak masuk dan berjanji untuk menjadikannya lebih baik kemudian. Kita menjaga mereka keluar, sementara kita melakukan kerja. Itu bukan keterlaluan, tetapi menjalankan tanggungjawab untuk memastikan anak-anak kita selamat.
