Teheran bakal meraih berbilion dolar daripada penangguhan sekatan AS selama 60 hari yang diumumkan semalam, tetapi membongkar lebih empat dekad sekatan menimbulkan cabaran undang-undang, politik dan komersial yang mungkin mengambil masa bertahun-tahun.
Persoalannya ialah sama ada perjanjian sementara AS dengan Iran boleh diterjemahkan kepada kelegaan ekonomi yang berkekalan, memandangkan kerumitan membongkar rejim sekatan yang merangkumi undang-undang AS, langkah antarabangsa dan kebimbangan risiko sektor swasta.
Latar belakang sekatan Iran
Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), AS dan Kesatuan Eropah (EU) telah mengenakan sekatan dan embargo perdagangan serta membekukan aset sejak akhir 1970-an berikutan program nuklear Iran, pelanggaran hak asasi manusia dan sokongan kepada kumpulan militan di seluruh rantau ini.
Di bawah memorandum persefahaman 14 perkara yang ditandatangani oleh AS dan Iran minggu lalu, Washington akan mula memansuhkan semua jenis sekatan menggunakan jadual yang akan dirangka dalam perjanjian akhir dalam tempoh 60 hari, tempoh yang boleh dilanjutkan.
Semalam, Jabatan Perbendaharaan AS mengeluarkan lesen am sementara yang membenarkan pengeluaran, penghantaran dan penjualan minyak mentah serta produk petrokimia dan petroleum berasal dari Iran sehingga 21 Ogos.
Cabaran undang-undang dan politik
Mengeluarkan baki sekatan - jika ia berlaku - akan mewakili perubahan ketara dalam dasar AS terhadap Timur Tengah, yang sekian lama memberi tumpuan kepada menyekat pengaruh Iran dan menggunakan tekanan kewangan untuk melemahkan kerajaan teokratiknya.
Ia juga akan menjadi sukar, memerlukan tindakan eksekutif untuk beberapa langkah, kelulusan Kongres untuk yang lain dan penyelarasan rapat dengan PBB dan negara lain yang telah mengenakan sekatan mereka sendiri. Syarikat, yang berhati-hati selepas beberapa dekad sekatan, juga boleh mengurangkan kesannya.
“Anda mempunyai sarang kusut sekatan ini, dan ia bukan sahaja perintah eksekutif, ia sekatan kongres,” kata Juan Zarate, timbalan penasihat keselamatan negara untuk memerangi keganasan di bawah bekas Presiden George W. Bush.
Skeptisisme Kongres
AS mula-mula mengenakan sekatan ke atas Iran pada 1979, selepas pelajar revolusioner merampas kedutaan AS di Teheran, menahan diplomat sebagai tebusan.
Sejak itu, Kongres telah meluluskan setengah dozen undang-undang sekatan dan presiden telah mengeluarkan perintah eksekutif berikutan program nuklear Iran dan sokongannya terhadap kumpulan yang dianggap AS sebagai organisasi pengganas termasuk Hamas, Hizbullah dan Houthi Yaman.
Sejak awal 2025, Pejabat Kawalan Aset Asing (OFAC) Perbendaharaan telah mengenakan sekatan ke atas lebih 1,000 orang, kapal dan pesawat, menurut data Perbendaharaan.
Menyahsenarai ribuan entiti yang ditetapkan untuk sekatan akan mengambil masa OFAC sekurang-kurangnya setahun, kata Jeremy Paner, rakan kongsi di firma guaman Hughes Hubbard & Reed dan bekas pegawai sekatan AS.
Presiden Donald Trump boleh membatalkan perintah eksekutif yang dikeluarkan ke atas Iran, tetapi beberapa langkah - termasuk sekatan ke atas Hamas dan Hizbullah - diwajibkan oleh undang-undang dan perlu dikeluarkan atau dipinda oleh Kongres, di mana perjanjian sementara itu telah mencetuskan kritikan awam yang tajam daripada rakan Republikan di parlimen.
“Sebarang percubaan untuk mengeluarkan secara menyeluruh lapisan demi lapisan sekatan akan seperti mengupas bawang - mendedahkan pentadbiran - bukan sahaja kepada kerumitan undang-undang tetapi risiko politik,” kata Matt Zweig, pengarah urusan dasar di FDD Action, sayap lobi Yayasan untuk Pertahanan Demokrasi.
Kesan ekonomi dan kebimbangan syarikat
Lesen yang dikeluarkan semalam boleh bernilai sehingga AS$3 bilion (RM12.4 bilion) untuk Iran dalam tempoh dua bulan, menurut beberapa anggaran.
Ia boleh meningkat kepada “sekurang-kurangnya puluhan bilion dolar” jika dijadikan kekal, menghapuskan diskaun ke atas minyak Iran, membolehkan Teheran menjual kepada pembeli tambahan selain China, dan meningkatkan eksport, kata Edward Fishman, felo kanan di Majlis Hubungan Luar Negeri. China kini membeli kira-kira 90 peratus minyak Iran, walaupun dikenakan sekatan.
Lesen baru ini lebih luas daripada yang dikeluarkan pada Mac, memerlukan kemasukan bukan sahaja minyak dan produk petroleum, tetapi juga perbankan, insurans dan pengangkutan berkaitan perdagangan minyak, memberikan Teheran akses lebih cepat kepada hasilnya.
“Terdapat beberapa isu rumit yang terlibat,” kata Stephanie Connor, bekas pegawai OFAC kini rakan kongsi dengan firma guaman Holland & Knight, menambah bahawa mengangkat sekatan boleh bermakna dana mengalir kepada kumpulan yang dianggap AS sebagai ancaman.
“Adakah kita benar-benar akan membiarkan wang mula mengalir ke Pengawal Revolusi Islam Iran?” soal beliau, merujuk kepada pasukan separa tentera yang berkuasa yang telah ditetapkan AS sebagai organisasi pengganas asing.
Kebimbangan syarikat
Bank, firma minyak dan penanggung insurans akan menghadapi peraturan yang berubah-ubah, usaha wajar yang lebih ketat dan pendedahan kepada risiko pengelakan sekatan yang dikaitkan dengan hubungan Iran dengan negara seperti China, Korea Utara dan Rusia. Mereka juga masih tertakluk kepada sekatan berasingan daripada Britain, PBB, EU dan lain-lain.
“Kami seolah-olah telah memukul pasaran dengan risiko menjalankan perniagaan dengan atau melalui Iran, jadi anda tidak boleh hanya membalikkan suis dan berkata, 'Oh, sekarang tidak mengapa untuk berniaga dengan Iran,'” kata Zarate.
Syarikat yang berurusan dengan Iran masih akan menghadapi tuntutan undang-undang daripada mangsa serangan, yang boleh menyaman pelabur dan syarikat kerana membantu kumpulan yang ditetapkan di bawah Akta Keadilan Menentang Penaja Keganasan 2016, yang menurut pembantu tidak mungkin dimansuhkan.
Memandangkan risiko sedemikian, syarikat mungkin menjauhi kerjasama dengan Iran untuk mengelakkan risiko undang-undang dan reputasi selagi kerajaan Iran masih berkuasa, kata Brett Erickson, prinsipal dengan Obsidian Risk Advisors.
“Kami tidak akan melihat komitmen berbilion dolar yang besar sehingga keadaan jauh lebih kukuh dan stabil dari segi politik,” katanya. “Masih ada jalan yang panjang.”
