KOTA KINABALU, 27 April — Paip kumbahan di Sabah yang kebanyakannya berusia antara 20 hingga 30 tahun kini mulai runtuh, menyebabkan lubang janaan, paip pecah dan kebocoran. Keadaan ini diburukkan lagi dengan kebanyakan kawasan di negeri itu masih bergantung kepada tangki septik individu dan bukannya sistem rawatan yang lebih sempurna.
Masalah Lubang Janaan Semakin Serius
Menurut Penolong Pengarah Kanan Jabatan Perkhidmatan Pembetungan Negeri, Jenni Alliviana Suallih, banyak aduan diterima daripada kawasan tumpuan setempat berkenaan kebocoran dan paip pecah. “Yang paling membimbangkan ialah lubang janaan yang berlaku,” katanya. Beliau menambah bahawa jabatannya sedang berusaha mencari kaedah pembaikan tanpa mengganggu kemudahan dan persekitaran sedia ada.
Jenni adalah salah seorang panel dalam Persidangan dan Ekspo Plumbing Asia 2026 yang berlangsung selama dua hari di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah. Persidangan bertemakan Smart Water, Strong Nation, Sustainable Asian Future itu dianjurkan oleh Persatuan Tukang Paip Sabah dan Koperasi Persatuan Tukang Paip Sabah Berhad dengan kerjasama Jabatan Air Sabah serta Dewan Perniagaan dan Perindustrian Kadazandusun. Daily Express merupakan rakan media bagi acara tersebut.
Pembangunan Fisikal Mengatasi Sistem Pembetungan
Jenni menegaskan bahawa pembangunan fizikal di Sabah jauh mendahului sistem pembetungan yang sepatutnya menyokongnya. “Pembangunan ada, tetapi infrastruktur masih di belakang. Kami perlu meneliti semula bagaimana kemajuan pembangunan berjalan dan bagaimana infrastruktur kami mengikutinya, terutamanya kerana sistem kami tidak dikaji semula sejak 20 hingga 30 tahun lalu,” jelasnya.
Dengan liputan pembetungan yang masih tipis di seluruh negeri, kebanyakan kawasan di Sabah masih bergantung kepada tangki septik individu. “Apa yang boleh dilakukan oleh jabatan adalah mempunyai pelan induk untuk memusatkan, menyahpusatkan atau merantaukan sistem. Pada akhirnya, apa yang paling kami risaukan ialah alam sekitar,” katanya.
Kerjasama Pelbagai Agensi
Jabatan Perkhidmatan Pembetungan Negeri kini bekerjasama rapat dengan Jabatan Alam Sekitar, Jabatan Air dan agensi lain yang menguruskan badan air. “Kami menghadapi banyak cabaran mendapatkan maklumat dan menyusun inventori, manual operasi dan penyelenggaraan,” katanya sambil menyatakan kesukaran akibat kekurangan rekod yang betul.
“Jabatan ini baru sahaja ditubuhkan untuk menguruskan pembetungan di Sabah, jadi menyelaraskan segala-galanya, termasuk aset itu sendiri, merupakan cabaran besar bagi kami di pihak kerajaan,” tambahnya.
Perancangan Jangka Panjang
Mengenai perancangan jangka panjang, Jenni berkata, “Ia bukan tentang membina lebih banyak aset atau menanam lebih banyak loji rawatan kumbahan semata-mata untuk menghasilkan air terawat yang lebih baik.” Sebaliknya, katanya, “Apa yang kami perlukan ialah melihat perbelanjaan pengembangan yang betul untuk lima hingga 10 tahun akan datang.”
Beliau menekankan bahawa melindungi titik pengambilan air dan badan air adalah teras kepada pemikiran tersebut. “Kami memerlukan kerjasama strategik dengan pemain industri lain, institusi dan pertubuhan bukan kerajaan untuk mengemas kini diri dan mendapatkan teknologi terkini yang boleh kami gunakan dalam sistem kami.”
Pelan Induk Pembetungan
Pelan induk pembetungan telah pun disediakan untuk memperluas liputan ke setiap daerah di Sabah. “Kami memberi keutamaan kepada kawasan bandar dan perindustrian terlebih dahulu, dan kami juga melihat pusat pelancongan seperti Semporna dan sebagainya. Kampung air di sana agak mencabar kerana setiap satunya menggunakan sistem individu, jadi kami cuba mengumpul sebanyak mungkin data,” katanya.
Jabatan juga mula menguruskan sisa enap cemar, dengan projek yang sedang berjalan dipantau untuk melihat hasilnya. “Kami melihat pemindahan teknologi dari negara lain, termasuk China dan New Zealand, dan itu adalah sebahagian daripada perancangan infrastruktur kami di Sabah.”
Penguatkuasaan Perundangan
Selain itu, jabatan sedang berusaha untuk menguatkuasakan enakmen dari segi pelesenan dan memastikan piawaian pematuhan yang telah ditetapkan dipatuhi. “Penguatkuasaan perlu dilaksanakan,” katanya sambil merujuk kepada Enakmen Pembetungan Sabah 2017 sebagai tulang belakang peraturan bagi sektor ini.
Teknologi dan Kerjasama Industri
Mengenai teknologi dan kerjasama industri, Jenni berkata, “Kerajaan terbuka kepada idea sistem yang lebih pintar, lebih berdaya tahan, mudah dikendalikan dan kos efektif untuk menyelenggara aset. Kami berminat untuk bekerjasama.”
Beliau berkata sistem pemantauan dan teknologi tanpa parit amat berguna, kerana yang terakhir membolehkan kerja pembaikan bawah tanah dilakukan dengan gangguan minimum kepada jalan raya dan kawasan sekitar. Namun, beliau mengakui lebih banyak penerokaan masih diperlukan untuk memanfaatkan sepenuhnya alat-alat ini.
Tindakan Segera: Kesedaran Awam
Apabila ditanya mengenai tindakan paling mendesak yang perlu diambil oleh Sabah, Jenni menjawab, “Dari sudut pandangan kami, ia adalah kesedaran awam. Kami mempunyai banyak masalah sampah sarap, sisa minyak dan gris yang dibuang dengan cara yang salah, dan ia terus masuk ke dalam sistem.”
