Kemboja menggunakan mekanisme timbang tara Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) yang jarang digunakan, dikenali sebagai "perdamaian wajib", untuk menyelesaikan pertikaian sempadan maritim yang sudah berlarutan dengan Thailand dan membuka kunci sumber minyak serta gas yang bernilai berbilion dolar.
Apakah pertikaian antara Kemboja dan Thailand?
Selama lebih 25 tahun, Kemboja dan Thailand sama-sama menuntut kira-kira 26,000 kilometer persegi laut di Teluk Thailand. Zon maritim yang dipertikaikan itu dianggarkan mengandungi hampir 12 trilion kaki padu gas asli dan sejumlah besar minyak bernilai kira-kira AS$300 bilion. Pada tahun 2001, kedua-dua negara jiran Asia Tenggara ini menandatangani perjanjian yang bertujuan membangunkan rangka kerja untuk mengeksploitasi sumber tenaga di kawasan yang dikenali sebagai "kawasan tuntutan bertindih". Bagaimanapun, kerajaan Thailand bulan lalu menamatkan perjanjian dengan Kemboja secara unilateral, memenuhi janji pilihan raya Perdana Menteri Thailand Anutin Charnvirakul, selepas dua pusingan konflik maut di sepanjang sempadan darat yang dipertikaikan tahun lalu.
Apakah perdamaian wajib?
Pada hari Selasa, Kemboja mengumumkan ia telah memulakan proses perdamaian wajib di bawah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut (UNCLOS). Perdamaian wajib adalah mekanisme penyelesaian pertikaian yang boleh dimulakan oleh mana-mana negara penandatangan konvensyen terhadap negara lain. Setiap negara melantik dua pendamai ke dalam panel yang dikenali sebagai Suruhanjaya Perdamaian, yang kemudiannya memilih anggota kelima untuk bertindak sebagai pengerusi. Suruhanjaya akan menyiasat fakta dan kedudukan undang-undang setiap negara untuk menghasilkan satu set cadangan yang tidak mengikat, yang juga dihantar dalam laporan kepada setiausaha agung PBB.
Adakah ia pernah digunakan sebelum ini?
Setakat ini, mekanisme sokongan PBB hanya digunakan oleh Timor Timur, juga dikenali sebagai Timor Leste, untuk menyelesaikan pertikaian maritim yang sudah berdekad-dekad dengan Australia. Timor Timur secara rasmi memulakan proses pada 11 April 2016 dengan mengeluarkan notis kepada Australia, yang bersetuju untuk menyertai proses hanya beberapa minggu kemudian. Pada awal Mac 2018, selepas kurang daripada dua tahun rundingan, kedua-dua negara menandatangani perjanjian sempadan maritim di ibu pejabat PBB, dengan kehadiran ketua PBB.
Apakah proses seterusnya?
Kemboja telah mewakilkan menteri luar negerinya, Prak Sokhonn, untuk bertindak sebagai ejen bagi prosiding itu, sambil turut melantik diplomat Denmark Peter Taksøe-Jensen dan akademik Perancis Jean-Marc Thouvenin ke Suruhanjaya Perdamaian. Taksøe-Jensen mengetuai suruhanjaya yang menjalankan rundingan antara Timor Timur dan Australia. Thailand mempunyai 21 hari dari menerima notis untuk melantik pendamainya, jika gagal, Kemboja boleh meminta Setiausaha Agung PBB untuk melantik mereka bagi pihak Bangkok, menurut kenyataan kerajaan Kemboja. Anutin Thailand berkata pada hari Selasa bahawa dia tidak tahu Kemboja telah memulakan proses perdamaian wajib, sambil menambah bahawa kerajaannya akan menggunakan prinsip UNCLOS dalam tindakan seterusnya. Thailand belum menentukan bila ia akan meneruskan lagi, katanya kepada pemberita. Selepas empat anggota suruhanjaya dilantik, mereka perlu memilih pengerusi dalam tempoh 30 hari, sebelum memulakan prosiding selanjutnya.
