JAKARTA: Rancangan Indonesia untuk memperketat pengawasan eksport komoditi strategik melalui rangkaian pemantauan baharu yang dikaitkan dengan kerajaan sedang dipantau rapi oleh pemain industri di Malaysia serta pembeli dan pedagang di pasaran utama. Penganalisis menilai implikasi potensinya terhadap perdagangan minyak sawit global.
Rangkaian Pemantauan Eksport
Rangkaian ini adalah sebahagian daripada usaha kerajaan yang lebih luas untuk menambah baik pengawasan transaksi eksport, membendung amalan seperti under-invoicing dan transfer pricing, serta mengekalkan bahagian pendapatan eksport yang lebih besar dalam sistem kewangan domestik.
Perkembangan ini signifikan bagi industri minyak sawit kerana Indonesia dan Malaysia bersama-sama menyumbang lebih daripada 80 peratus eksport minyak sawit global, menjadikan perubahan dasar di mana-mana negara dipantau rapi oleh pembeli dan pedagang antarabangsa.
Menurut unjuran Jabatan Pertanian Amerika Syarikat (USDA), Indonesia dijangka menghasilkan kira-kira 46 juta tan metrik minyak sawit dalam tahun pemasaran 2024/25, manakala Malaysia diunjurkan menghasilkan sekitar 19.4 juta tan metrik, mengekalkan kedudukan mereka sebagai dua pengeluar terbesar dunia.
Eksportir Mahu Penjelasan
Kebimbangan awal terhadap dasar ini dikongsi oleh pengeksport di Malaysia dan Indonesia, kata Menteri Penasihat (Ekonomi) di Kedutaan Malaysia di Jakarta, Ahmad Akmal Muhamad. Beliau berkata perniagaan telah mendapatkan penjelasan lebih lanjut mengenai bagaimana rangkaian ini akan dilaksanakan, terutamanya sama ada dokumentasi eksport sedia ada dan prosedur komersial akan digantikan di bawah sistem baharu.
“Pengeksport Malaysia dan Indonesia menyuarakan kebimbangan terhadap dasar ini, sebahagian besarnya kerana butiran pelaksanaan belum diumumkan,” katanya kepada Bernama.
Rangkaian ini, yang diumumkan oleh Presiden Prabowo Subianto pada Mei, dilaksanakan melalui Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI), entiti berkaitan kerajaan yang ditugaskan untuk mengawasi eksport komoditi strategik terpilih, termasuk minyak sawit mentah (CPO), arang batu dan ferroaloi. Ia melengkapi peraturan Pendapatan Eksport Sumber Asli (DHE SDA) Indonesia yang disemak semula, yang memerlukan bahagian hasil eksport yang lebih besar kekal dalam sistem kewangan domestik.
Ahmad Akmal berkata penglibatan seterusnya dengan pihak berkuasa Indonesia menunjukkan bahawa kerajaan bergerak ke arah pendekatan yang memberi tumpuan kepada pemantauan dan bukannya pengubahsuaian menyeluruh terhadap proses eksport sedia ada. Dokumentasi eksport sedia ada dijangka kekal, manakala peranan DSI mungkin memberi tumpuan kepada pendigitalan dan pemantauan transaksi eksport untuk meningkatkan keterlihatan terhadap penghantaran komoditi.
Laporan baru-baru ini juga menunjukkan bahawa DSI mungkin akhirnya berfungsi terutamanya sebagai badan pemantau dan penyelia, manakala pengeksport terus menguruskan hubungan komersial dan transaksi dengan pembeli luar negara.
Kesan Pasaran Terhad Dijangka
Dalam konteks itu, Ketua Pengarah Lembaga Minyak Sawit Malaysia (MPOB), Datuk Dr Ahmad Parveez Ghulam Kadir, berkata rangkaian ini harus dilihat terutamanya sebagai pelarasan peraturan domestik yang bertujuan untuk meningkatkan ketelusan dan pengawasan perdagangan. “Pada peringkat ini, kami tidak menjangkakan sebarang perubahan struktur atau gangguan jangka panjang terhadap bekalan minyak sawit global fizikal,” katanya.
Ahmad Parveez menyatakan bahawa penjelasan terkini daripada pihak berkuasa Indonesia menunjukkan rangkaian ini memberi tumpuan kepada pengukuhan pemantauan, pelaporan dan penilaian keadilan harga, bukannya campur tangan secara langsung dalam kontrak komersial sedia ada atau hubungan pelanggan yang telah ditetapkan. Oleh itu, katanya, sebarang pelarasan pasaran mungkin bersifat sementara dan terhad kepada penjajaran pentadbiran semasa tempoh peralihan.
Ahmad Parveez berkata tiada perubahan ketara dalam bahagian pasaran Malaysia dijangka pada peringkat ini, menekankan bahawa eksport minyak sawit Malaysia sebahagian besarnya ditentukan oleh bekalan yang ada dan keadaan pasaran semasa. “Walaupun terdapat jurang bekalan sementara dari Indonesia, Malaysia tidak akan dapat menggantikan sepenuhnya volum Indonesia dalam pasaran global,” katanya.
Menurut Persatuan Minyak Sawit Indonesia (GAPKI), Indonesia mengeksport 32.34 juta tan metrik minyak sawit dan produk berkaitan pada 2025. Malaysia mengeksport kira-kira 16.9 juta tan metrik minyak sawit dan produk berasaskan sawit dalam tempoh yang sama, menurut data MPOB.
Ahmad Parveez berkata bahawa pengimport utama tidak mungkin membuat perubahan ketara terhadap strategi pembelian mereka, kerana keputusan pembelian akan terus didorong oleh daya saing harga, ketersediaan produk dan kebolehpercayaan penghantaran. Bagi pasaran Eropah, katanya, pematuhan kemampanan, kebolehkesanan dan keperluan dokumentasi kekal sebagai pertimbangan utama tanpa mengira perubahan kepada sistem pentadbiran eksport.
Pengawasan Lebih Kuat, Kebolehkesanan Lebih Besar
Walaupun pemerhati industri Malaysia menjangkakan kesan segera yang terhad terhadap aliran perdagangan, ahli ekonomi Indonesia melihat dasar ini sebagai sebahagian daripada usaha yang lebih luas untuk mengukuhkan kedudukan negara dalam pasaran komoditi global. Penganalisis Ekonomi dan Perniagaan, Dr Muhammad Ramaditya, berkata menyatukan pengawasan eksport di bawah satu rangka kerja boleh meningkatkan kedudukan tawar-menawar Indonesia dalam pasaran komoditi global sebagai pengeluar CPO terbesar dunia.
Pensyarah Sains Pentadbiran Universiti Indonesia itu berkata pengawasan yang lebih kukuh akan memberikan Indonesia keterlihatan yang lebih baik terhadap aliran eksport dan maklumat harga, membolehkan penggubal dasar mengukuhkan tadbir urus eksport komoditi strategik dan mengurangkan pergantungan kepada perantara luar. Beliau berkata rangkaian ini harus dilihat bersama peraturan DHE SDA yang disemak semula, kerana kedua-dua langkah direka untuk menambah baik pemantauan hasil eksport, mengukuhkan kecairan pertukaran asing dan menyokong daya tahan ekonomi jangka panjang.
Menurut Ramaditya, dasar itu juga mencerminkan usaha kerajaan untuk membendung kebocoran akibat amalan seperti under-invoicing dan transfer pricing, sambil memastikan bahagian pendapatan komoditi yang lebih besar menyumbang kepada ekonomi domestik. Di luar objektif tadbir urus dan hasil, beliau berkata pengawasan yang lebih ketat boleh meningkatkan kebolehkesanan dan ketelusan merentasi rantaian bekalan minyak sawit, berpotensi menyokong usaha Indonesia untuk memenuhi keperluan kemampanan yang semakin dituntut oleh pasaran antarabangsa, termasuk di bawah Peraturan Penebangan Hutan Kesatuan Eropah (EUDR).
Pelaksanaan Kekal Kunci
Walau bagaimanapun, Ramaditya memberi amaran bahawa kejayaan inisiatif itu bergantung kepada pelaksanaan, terutamanya kesediaan infrastruktur digital DSI dan kapasiti operasi untuk mengendalikan volum perdagangan komoditi Indonesia yang besar dengan cekap. Katanya, cabaran bagi penggubal dasar adalah untuk mengukuhkan pengawasan tanpa mewujudkan beban pentadbiran tambahan yang boleh menjejaskan kecekapan aktiviti eksport.
Ramaditya juga memberi amaran bahawa sebarang persepsi campur tangan berlebihan dalam mekanisme harga boleh menimbulkan kebimbangan dalam kalangan perniagaan mengenai kecekapan pasaran, walaupun jaminan kerajaan bahawa transaksi berasaskan pasaran akan diteruskan. Walaupun rangkaian ini pada mulanya dilihat terutamanya sebagai langkah tadbir urus eksport, penganalisis berkata kesan jangka panjangnya mungkin juga bergantung kepada sama ada ia meningkatkan ketelusan dan kebolehkesanan merentasi rantaian bekalan tanpa mengganggu aliran perdagangan.
Memandangkan Indonesia dan Malaysia terus mendominasi perdagangan minyak sawit global, kedua-dua negara menghadapi permintaan yang semakin meningkat daripada pasaran antarabangsa untuk kebolehkesanan, kemampanan dan ketelusan rantaian bekalan yang lebih kukuh.
