Prosedur Tahanan Reman Tanpa Peguam Perlu Jadi Pengecualian, Bukan Kebiasaan
Dalam sistem keadilan Malaysia, seseorang suspek yang ditahan polis hanya boleh ditahan dalam jagaan maksimum 24 jam mengikut Seksyen 28(3) Kanun Tatacara Jenayah (KTJ). Tempoh ini tidak termasuk masa perjalanan dari lokasi penangkapan ke Mahkamah Majistret. Jika polis memerlukan lebih masa untuk menyelesaikan siasatan, mereka perlu memohon kepada Majistret untuk melanjutkan tempoh tahanan suspek tersebut.
Kerangka Undang-Undang Tahanan Reman
Tempoh tahanan semasa siasatan berterusan dikenali sebagai "reman" dan diatur di bawah Seksyen 117 KTJ. Pada tahun 2020, Parlimen meluluskan pindaan penting kepada Akta Mahkamah Rendah 1958 melalui Akta Mahkamah Rendah (Pindaan) 2020 (Akta A1622).
Peruntukan baru, Seksyen 107A, dimasukkan ke dalam akta tersebut yang memberi kuasa kepada Ketua Hakim Negara untuk mengeluarkan arahan amalan yang diperlukan bagi melaksanakan peruntukan akta ini setelah berunding dengan Presiden Mahkamah Rayuan atau Ketua Hakim.
Ketua Hakim Negara tidak menunggu lama untuk menggunakan kuasa yang diberikan oleh Seksyen 107A dengan mengeluarkan Arahan Amalan No 11 tahun 2021 bagi mengemas kini prosedur dan memastikan keseragaman amalan berkaitan dengan pelaksanaan prosedur permohonan reman di bawah Seksyen 117 KTJ di seluruh negara.
Safeguard Prosedur dalam Arahan Amalan
Menurut perenggan 4 Arahan Amalan tersebut, Pegawai Penyiasat (IO) mesti memastikan pematuhan perkara berikut sebelum permohonan reman didengar di hadapan Majistret:
- Dokumen permohonan reman telah difailkan melalui sistem e-Justice
- Salinan lengkap diari siasatan di bawah Seksyen 119 KTJ disertakan
- Dokumen relevan lain berkaitan permohonan reman difailkan
- Suspek dihadapkan di hadapan Majistret
Perenggan 5 mewajibkan sebelum prosedur permohonan reman bermula, suspek mesti mengesahkan perkara berikut kepada Majistret:
- Jika suspek mempunyai peguam, dia telah diberi peluang untuk menghubungi peguamnya
- Jika suspek belum melantik peguam, dia telah menyatakan hasrat untuk diwakili oleh peguam pilihannya sendiri
Hak Bantuan Guaman untuk Suspek
Bagi suspek yang tidak diwakili peguam atau tidak mampu melantik peguam, Majistret akan memaklumkan hak mereka untuk mendapatkan perkhidmatan bantuan guaman daripada Yayasan Bantuan Guaman Kebangsaan (YBGK) jika mereka:
- Warganegara Malaysia
- Tidak disiasat di bawah mana-mana undang-undang berkaitan pencegahan penculikan dan pemerdagangan manusia
IO mesti memastikan bahawa bagi suspek yang:
- Telah melantik peguam, peguam yang mewakili suspek telah dihubungi
- Belum melantik peguam tetapi berniat melantik peguam pilihannya sendiri, peguam tersebut telah dihubungi
- Berminat mendapatkan perkhidmatan peguam YBGK, YBGK telah dihubungi dan peguam berkenaan telah dimaklumkan untuk hadir bagi tujuan prosedur permohonan reman
Penangguhan Prosedur untuk Kehadiran Peguam
Perenggan 8 memerlukan prosedur permohonan reman ditangguhkan untuk tempoh masa yang munasabah pada hari yang sama bagi membolehkan peguam hadir untuk mewakili suspek. Walau bagaimanapun, prosedur permohonan reman akan diteruskan jika:
- Suspek tidak mahu diwakili peguam dan/atau enggan mendapatkan bantuan guaman YBGK
- Tiada peguam hadir selepas tempoh masa munasabah diberikan
Kepentingan Hak Kebebasan Individu
Tujuan utama reman adalah untuk membenarkan polis masa tambahan untuk menyelesaikan siasatan mereka. Reman merupakan tahanan sementara yang diperintahkan oleh Majistret untuk tujuan ini.
Adalah penting untuk mendekati prosedur reman dan sebarang perintah yang terhasil dengan serius kerana ia melibatkan hak asasi kebebasan individu. Berbeza dengan seseorang yang disabitkan selepas perbicaraan, seseorang yang direman dianggap tidak bersalah.
Setiap hari yang diluangkan dalam tahanan merupakan pencabulan kebebasan, dan pencabulan sedemikian mesti dibenarkan dengan ketat mengikut undang-undang. Oleh itu, adalah menjadi tanggungjawab polis dan Majistret untuk mematuhi Seksyen 117 KTJ dan Arahan Amalan.
Fungsi Kehakiman Majistret dalam Prosedur Reman
Apabila Majistret melaksanakan kuasa reman di bawah Seksyen 117 KTJ, Majistret terlibat dalam fungsi kehakiman yang mewajibkannya bukan sahaja menyemak sama ada keadaan kes membenarkan tahanan berterusan, tetapi juga memastikan safeguard untuk suspek dipenuhi, termasuk hak kepada peguam.
Semasa mempengerusikan permohonan reman, Majistret tidak sekadar bertindak sebagai cop getah untuk polis. (Rujuk keputusan terkini Mahkamah Rayuan dalam Pendakwa Raya lwn Romika bin Che Kamarulzaman & Anor [2025] 6 MLJ 933)
Prosedur reman tanpa peguam mewakili suspek mesti menjadi pengecualian — iaitu, jika suspek tidak mahu diwakili peguam dan/atau enggan mendapatkan bantuan guaman YBGK, atau tiada peguam hadir selepas tempoh masa munasabah diberikan.
