Tujuh Orang Asli dari Pekan menang rayuan di Mahkamah Persekutuan hari ini dalam saman terhadap syarikat swasta kerana memusnahkan kubur nenek moyang mereka untuk pembangunan pertanian.
Keputusan Mahkamah
Panel diketuai Hakim Nordin Hassan mengembalikan keputusan Mahkamah Tinggi 2023 yang memihak kepada Rosli Jedut, Atan Baro, Melah Hamid, Awang Bako, Esah Wir, Kasim Awang, dan Majib Kasim. Mahkamah juga mengekalkan award ganti rugi RM140,000 kepada tujuh individu itu.
Bersama Nordin di panel ialah Hakim Vazeer Alam Mydin Meera dan Lee Swee Seng. Penduduk kampung menyaman Agrobest (M) Sdn Bhd dan dua pekerjanya, mencari pampasan selepas kubur di Kampung Batu 20 dirobohkan oleh jentolak lapan tahun lalu.
Pada 2024, Mahkamah Rayuan menolak saman itu dengan alasan kekurangan locus standi. Dalam membaca keputusan mahkamah hari ini, Lee berkata mahkamah rayuan telah tersilap dalam memutuskan bahawa tujuh penduduk kampung itu tidak mempunyai locus standi untuk memfailkan saman.
Bukti dan Keterangan
Beliau berkata beberapa plaintif telah mengemukakan bukti fotografi kemusnahan batu nisan nenek moyang mereka, barang peribadi yang dikebumikan bersama mereka, dan sijil kematian untuk membuktikan hubungan mereka dengan si mati.
“Defendan tidak mempertikaikan kehadiran kubur tersebut, malah menyediakan pelan lakaran untuk menandakan lokasi.
“Ia lebih merupakan kes ketidaksabaran mereka dalam memulakan kerja membangunkan kawasan itu menjadi taman akuakultur terbesar di Asia, seperti yang dinyatakan dalam surat permohonan maaf mereka kepada plaintif, bahawa mereka telah memulakan kerja pembersihan termasuk membersihkan tanah perkuburan dan batu nisan,” kata Lee.
Mahkamah menyatakan bahawa penduduk kampung membuat kira-kira 20 laporan polis selepas melihat kubur nenek moyang dimusnahkan, kata hakim itu, sambil menambah bahawa laporan itu tidak boleh dianggap palsu atau spekulasi.
Hak Adat ke Atas Tanah
Lee juga berkata Orang Asli mempunyai hak komunal dan proprietari ke atas tanah di mana mereka tinggal dan mencari rezeki, bertani dan menangkap ikan, walaupun tidak memiliki hak milik tanah.
“Hak usufruktuari masyarakat termasuklah hak untuk melawat tapak kubur nenek moyang mereka sebagai sebahagian daripada hubungan budaya dan rohani mereka dengan tanah yang telah mereka diami.
“Pengeluaran hak milik tanah (oleh kerajaan kepada individu atau organisasi) tidak boleh begitu sahaja membatalkan atau memadamkan hak adat mereka ke atas tanah mereka.
“Pencemaran kubur menyerang teras maruah mereka dan melanggar hak perlembagaan mereka,” katanya, sambil menambah bahawa mereka berhak untuk membawa tuntutan terhadap penceroboh.
Peguam Steven Thiru dan Ananthan Moorthi mewakili tujuh Orang Asli manakala Henry Ngok dan Ng Si Hui mewakili syarikat dan pekerja.
