Dua Rang Undang-Undang Pindaan Perlembagaan Dibentangkan untuk Reformasi Institusi
Dua rang undang-undang reformasi institusi akhirnya tiba di Parlimen setelah bertahun-tahun diperkatakan. Perkembangan penting ini menandakan langkah konkrit ke arah pengukuhan sistem keadilan dan tadbir urus negara.
Pemisahan Pendakwa Raya dari Peguam Negara
Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 (DR 5/2026) telah dibentangkan untuk bacaan pertama di Dewan Rakyat pada 24 Februari 2026. Rang undang-undang ini mencadangkan penyisipan dua artikel baharu dalam Perlembagaan Persekutuan.
Artikel 145A yang dicadangkan akan mewujudkan pelantikan Pendakwa Raya secara berasingan, manakala Artikel 145B akan memperuntukkan kuasa dan tugas jawatan tersebut. Perubahan ini merupakan respons kepada desakan lama untuk memisahkan fungsi kehakiman daripada pengaruh politik.
Perubahan Penting dalam Pelantikan Pendakwa Raya
Peruntukan yang paling ketara dalam rang undang-undang ini terletak pada Fasal (1) Artikel 145A yang dicadangkan:
"Yang di-Pertuan Agong hendaklah menurut budi bicara baginda, atas syor Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan dan selepas berunding dengan Majlis Raja-Raja, melantik seorang yang layak di bawah Fasal (2) sebagai Pendakwa Raya bagi Persekutuan."
Peruntukan ini secara efektif menghapuskan peranan Perdana Menteri dalam proses pelantikan Pendakwa Raya. Perubahan struktur ini bertujuan memastikan kebebasan dan ketelusan institusi pendakwaan.
Perbandingan dengan Cadangan Awal
Pada Mei tahun lalu, ketika kerajaan kelihatan ragu-ragu mengenai pemisahan peranan Peguam Negara dan Pendakwa Raya, telah dicadangkan penambahan Artikel 145A yang lebih ringkas. Cadangan awal tersebut menyatakan:
- Yang di-Pertuan Agong melantik Pendakwa Raya atas nasihat Perdana Menteri
- Pendakwa Raya bertanggungjawab melaksanakan fungsi yang diperuntukkan
- Pendakwa Raya mempunyai kuasa budi bicara untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan pendakwaan
- Undang-undang persekutuan boleh memberikan kuasa tambahan berkaitan prosedur mahkamah
Rang undang-undang yang dibentangkan kini lebih terperinci dan komprehensif, mencerminkan evolusi pemikiran dalam draf perundangan.
Seni dalam Draf Perundangan
Perbezaan antara cadangan awal dan rang undang-undang akhir mengingatkan kita kepada pemerhatian Sir Geoffrey Bowman, bekas Ketua Penasihat Parlimen United Kingdom, yang menulis tepat 20 tahun lalu:
"Jika lima pendraf diberikan tugasan yang sama untuk menyediakan rang undang-undang, setiap seorang mungkin menghasilkan produk yang berbeza. Memang benar biasanya terdapat sedikit perbezaan substantif antara draf-draf tersebut. Dan kita jarang berpendapat bahawa usaha rakan sekerja itu salah sama sekali. Tetapi kita mungkin berkata, 'Saya tidak akan melakukannya dengan cara itu'."
Bowman menegaskan bahawa draf perundangan lebih merupakan seni daripada sains yang tepat. Setiap pendraf membawa gaya dan pendekatan unik mereka sendiri, walaupun matlamat akhirnya sama.
Implikasi Reformasi
Pembentangan dua rang undang-undang pindaan Perlembagaan ini menunjukkan komitmen kerajaan Madani terhadap reformasi institusi. Perubahan yang dicadangkan akan:
- Mengukuhkan kebebasan kehakiman
- Mengurangkan pengaruh politik dalam pelantikan pendakwaan
- Meningkatkan ketelusan sistem perundangan
- Memperkukuh prinsip pengasingan kuasa
Perkembangan ini menjawab kritikan bahawa kerajaan tidak mempunyai DNA reformasi dengan tindakan konkrit yang mengubah struktur asas sistem keadilan negara.
Proses draf perundangan yang teliti dan komprehensif ini patut diberi pengiktirafan, terutamanya memandangkan ia melibatkan pindaan kepada dokumen tertinggi negara - Perlembagaan Persekutuan. Perjalanan dari cadangan awal kepada rang undang-undang formal mencerminkan kesungguhan dalam memastikan setiap aspek dipertimbangkan dengan teliti.
