Peguam: Penangguhan Hak Hasil Sabah 40% Hapuskan Keperluan Segera
Bekas presiden Persatuan Undang-Undang Sabah (SLS) dan ahli Dewan Undangan Negeri dilantik, Roger Chin, menyatakan keputusan Mahkamah Rayuan untuk memberikan perintah penangguhan pelaksanaan mengenai hak hasil 40% Sabah telah menghilangkan keperluan segera untuk menunaikan hak perlembagaan negeri tersebut.
Struktur Masa Ditentukan Hilang
Chin menjelaskan bahawa keputusan Mahkamah Rayuan itu mengecewakan bukan kerana mempersoalkan hak Sabah, tetapi kerana menghapuskan garis masa mengikat yang ditetapkan oleh Mahkamah Tinggi tahun lalu.
"Apa yang dilakukan Mahkamah Tinggi, dan mengapa ia penting, adalah mengenakan struktur kepada proses yang telah lama terbuka," katanya dalam satu kenyataan.
"Ia memerlukan semakan perlembagaan dijalankan dalam tempoh tertentu dan perjanjian dicapai dalam kerangka masa tetap. Itu bukan kebetulan."
Menurut Chin, keputusan Mahkamah Tinggi itu merupakan tindak balas langsung kepada sejarah di mana kewajipan wujud, perbincangan diadakan, tetapi tiada kesimpulan pernah dicapai.
Kembali kepada Kebergantungan Perundingan
Peguam itu menegaskan bahawa hujah Putrajaya mengenai kerumitan semakan bukan perkara baharu, dan memberi amaran bahawa menerimanya sekarang berisiko menyebabkan kelewatan tidak terbatas.
"Apa yang hilang bukan hak itu sendiri, tetapi keperluan segera untuk menghormatinya. Kewajipan tetap wujud secara prinsip, tetapi ia tidak lagi terikat dengan tarikh akhir atau disokong oleh akibat segera."
Chin menambah bahawa situasi kini kembali kepada kedudukan di mana kemajuan bergantung sekali lagi kepada perundingan, budi bicara, dan akhirnya, kemahuan politik - kedudukan yang terlalu biasa bagi Sabah.
Latar Belakang Kes
Tahun lalu, Mahkamah Tinggi, dalam semakan kehakiman difailkan oleh SLS, memutuskan bahawa kerajaan persekutuan telah melanggar kewajipan perlembagaannya dengan gagal menunaikan bahagian 40% hasil bersih Sabah untuk "tahun hilang" 1974 hingga 2021.
Mahkamah menyatakan tiada semakan dijalankan sehingga 2022. Walau bagaimanapun, Mahkamah Rayuan memberikan penangguhan, menyatakan Putrajaya akan dirugikan jika dipaksa mematuhi sebelum rayuannya didengar, dengan merujuk kepada implikasi kewangan yang berpotensi serius untuk dana awam.
Proses Semakan Boleh Diteruskan
Chin menekankan bahawa penangguhan tidak menghalang proses semakan daripada diteruskan, terutamanya untuk tahun kewangan semasa, dan menggesa kerajaan untuk meneruskan perbincangan daripada berhenti menunggu rayuan.
"Ujian sebenar terletak pada sama ada proses bergerak ke hadapan dengan serius atau hanyut sekali lagi di bawah perlindungan proses undang-undang," katanya.
Beliau memberi amaran bahawa jika proses itu hanyut, maka isu tersebut tidak boleh dikatakan secara jujur sebagai undang-undang semata-mata.
"Ia akan menjadi, secara ringkasnya, penerimaan berterusan kelewatan menggantikan pematuhan," tegas Chin.
Implikasi untuk Sabah
Kes ini menimbulkan beberapa implikasi penting untuk Sabah:
- Hak perlembagaan negeri kekal tidak dilaksanakan sepenuhnya
- Proses semakan kehilangan kerangka masa yang ditetapkan
- Kemajuan bergantung kepada perundingan berterusan dengan Putrajaya
- Isu kelewatan bersejarah berpotensi berterusan
Chin, sebagai bekas presiden SLS dan wakil negeri, terus menyeru kepada semua pihak untuk memastikan hak Sabah dihormati mengikut peruntukan perlembagaan, walaupun tanpa tekanan tarikh akhir yang sebelumnya ditetapkan oleh Mahkamah Tinggi.
