Peguam Tolak Cadangan Hadkan Pilihan Raya Negeri Kepada Parti Tempatan
Peguam telah menolak cadangan untuk menghadkan pilihan raya negeri di Sabah dan Sarawak kepada parti tempatan, dengan menyatakan bahawa langkah sedemikian adalah tidak berperlembagaan dan tidak praktikal. Cadangan ini, yang dikemukakan oleh Ahli Parlimen Keningau Jeffrey Kitingan, telah mendapat kritikan daripada pakar undang-undang yang menekankan kepentingan hak asasi di bawah Perlembagaan Persekutuan.
Bantahan Berdasarkan Perlembagaan
Bekas Presiden Persatuan Undang-Undang Sabah, Roger Chin, menegaskan bahawa Perkara 10 Perlembagaan Persekutuan menjamin kebebasan bersekutu, termasuk hak untuk menubuhkan dan menyertai parti politik. Beliau menyatakan bahawa menghalang parti nasional daripada bertanding dalam pilihan raya di Sabah atau Sarawak mungkin akan mengehadkan hak perlembagaan ini. Chin, yang juga merupakan ahli Dewan Undangan Negeri Sabah yang dilantik, menambah bahawa cadangan supaya hanya 'penduduk tempatan' yang menentukan hasil pilihan raya juga mungkin melanggar perlembagaan.
"Perlembagaan tidak mengiktiraf kelas pengundi Malaysia yang berbeza. Setelah seorang warganegara Malaysia didaftarkan secara sah dalam suatu kawasan pilihan raya, undang-undang tidak membezakan antara warganegara Malaysia 'temptan' dan 'bukan tempatan'," katanya kepada media.
Pandangan Pakar Undang-Undang Lain
Bekas Presiden Majlis Peguam, Salim Bashir, turut menyokong pendirian ini dengan menyatakan bahawa kebebasan bersekutu, yang termaktub di bawah Perkara 10(c) Perlembagaan, adalah sebahagian penting daripada hak asasi yang dinikmati oleh semua warganegara Malaysia. Salim menekankan bahawa hak untuk bersekutu secara bebas adalah kenderaan untuk demokrasi dan tidak sepatutnya dikurangkan secara sewenang-wenangnya.
"Kesan yang tidak dapat dielakkan daripada mengenakan sekatan ke atas parti nasional untuk bertanding dalam pilihan raya negeri akan menjadikan hak bersekutu itu ilusi, melainkan ia dianggap perlu dan sesuai demi kepentingan keselamatan persekutuan," jelasnya.
Mekanisme Demokrasi Sedia Ada
Chin menambah bahawa jika rakyat Malaysia Timur ingin parti tempatan mendominasi arena politik negeri mereka, perlembagaan sudah menyediakan mekanisme – iaitu peti undi. Beliau menegaskan bahawa dalam demokrasi, dominasi politik sepatutnya ditentukan oleh pengundi, bukan dikenakan melalui sekatan undang-undang.
Respons Kerajaan dan Keraguan Praktikal
Menteri Undang-Undang dan Pembaharuan Institusi, Azalina Othman Said, dalam responsnya, menyatakan bahawa perubahan dasar yang ketara diperlukan untuk hanya membenarkan parti tempatan menyertai pilihan raya negeri. Dasar sedemikian, menurut Azalina, akan mempunyai implikasi terhadap perlembagaan, prinsip demokrasi, dan kebebasan bersekutu.
Peguam lain, Andrew Khoo, bekas pengerusi bersama jawatankuasa undang-undang perlembagaan Majlis Peguam, meragui keberkesanan sekatan sedemikian. Beliau berkata sekatan itu boleh dengan mudah dipintas oleh mana-mana parti tempatan yang memilih untuk menyelaraskan diri dengan parti dari negeri lain atau parti nasional.
Risiko Cabaran Undang-Undang
Kedua-dua Salim dan Chin memberi amaran bahawa kerajaan mungkin akan menghadapi cabaran undang-undang jika sekatan sedemikian diperkenalkan. Mereka menekankan bahawa sebarang undang-undang atau dasar yang tidak berperlembagaan berisiko untuk dibatalkan oleh mahkamah. Chin menyatakan bahawa mana-mana parti politik yang dihalang daripada bertanding dalam pilihan raya di Sabah atau Sarawak hampir pasti akan mencabar undang-undang itu di mahkamah, berdasarkan prinsip kebebasan bersekutu dan kesaksamaan di sisi undang-undang.
"Memandangkan implikasi perlembagaan, semakan kehakiman hampir tidak dapat dielakkan," tegasnya.
Cadangan ini timbul dalam konteks perbincangan mengenai autonomi politik di Malaysia Timur, dengan beberapa pihak mendesak langkah-langkah untuk mengukuhkan pengaruh tempatan. Walau bagaimanapun, pandangan peguam menekankan bahawa sebarang perubahan mesti selaras dengan rangka kerja perlembagaan negara untuk memastikan keadilan dan demokrasi dikekalkan.
