Sehingga Perlembagaan Negeri Sembilan diisytiharkan pada tahun 1959, negeri ini tidak mempunyai perlembagaan bertulis. Undang-undang perlembagaan negeri hanya boleh didapati dalam pelbagai perjanjian yang dimeterai oleh Yang di-Pertuan Besar, Undang, dan Kerajaan British. Selain perjanjian tersebut, undang-undang adat dibenarkan terus berkuat kuasa untuk mentadbir kehidupan politik, sosial, dan ekonomi di wilayah masing-masing selagi ia tidak menjadi penghalang kepada dasar British.
Sejarah Pembentukan Negeri Sembilan
Negeri Sembilan hanya ditubuhkan sebagai sebuah negeri melalui perjanjian pada 13 Julai 1889, di mana pihak-pihak yang terlibat bersetuju untuk membentuk "sebuah Konfederasi Negeri yang dikenali sebagai Negeri Sembilan." Enam tahun kemudian pada tahun 1895, Negeri Sembilan yang berkonfederasi menyertai Persekutuan Negeri-Negeri Melayu yang Dilindungi iaitu Perak, Selangor, Negeri Sembilan, dan Pahang — yang lebih dikenali sebagai Negeri-Negeri Melayu Bersekutu (NMB).
Apabila Malayan Union dibentuk pada tahun 1946 dan kemudiannya berubah menjadi Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1948, Negeri Sembilan kekal tanpa perlembagaan bertulis yang berasingan. Hanya pada tahun 1957 apabila Persekutuan Tanah Melayu mengisytiharkan kemerdekaan, dengan Yang di-Pertuan Besar dan Undang-ingin "mengadakan peraturan perlembagaan baharu bagi keamanan, ketenteraman, dan pentadbiran yang baik" negeri, barulah Negeri Sembilan akhirnya mendapat perlembagaan negerinya sendiri.
Huraian Hakim Salleh Abas
Hakim Mahkamah Persekutuan Salleh Abas dalam kes Dato Menteri Othman Bin Baginda & Anor v Dato Ombi Syed Alwi bin Syed Idrus [1981] 1 MLJ 29 menggambarkan Perlembagaan Negeri seperti berikut:
"Perlembagaan Negeri Sembilan mengiktiraf pemakaian berterusan perlembagaan kuno dan adat kuno negeri selagi ia tidak bercanggah dengan Perlembagaan Negeri (Perkara XXXII). Sebahagian daripada perlembagaan kuno dan adat kuno ialah konsep pemerintahan. Terdapat lima Undang (Perkara XIV) selain daripada orang diraja yang bergelar Yang di-Pertuan Besar Negeri, dan bukan sebagai Sultan seperti orang diraja di negeri lain (Perkara VII)."
"Undang-undang tersebut ialah Undang Sungai Ujong, Jelebu, Johol, dan Rembau serta Tengku Besar Tampin (Perkara XIV). Pemerintahan dalam Perlembagaan Negeri Sembilan tidak seperti di negeri lain adalah konsep komposit, terdiri daripada Yang di-Pertuan Besar dan lima Undang (Perkara XXVIII)."
"Bagi menjalankan fungsi di bawah Perlembagaan Negeri, Yang di-Pertuan Besar dan sekurang-kurangnya tiga daripada empat Undang mesti bertindak (Perkara XXVIII(2)), tetapi bagi menjalankan fungsi di bawah Perlembagaan Persekutuan hanya Yang di-Pertuan Besar yang diperlukan, walaupun dalam melaksanakan fungsi tersebut, Baginda dianggap bertindak bukan sahaja bagi pihak sendiri tetapi juga bagi pihak Undang (Perkara 160(2))."
"Sebab mengapa Undang tidak diperlukan untuk menjalankan fungsi di bawah Perlembagaan Persekutuan pastinya disebabkan oleh soal kemudahan. Oleh kerana takrif pemerintah adalah komposit, Perlembagaan Negeri sendiri diisytiharkan oleh Yang di-Pertuan Besar bersama-sama Undang (lihat mukadimah Perlembagaan Negeri Sembilan)."
"Yang di-Pertuan Besar dipilih oleh empat Undang (Perkara VII), manakala Undang sendiri mesti dipilih mengikut adat wilayah masing-masing (luak) (Perkara XIV(1)). Yang di-Pertuan Besar dan Undang serta beberapa orang lain adalah ahli Majlis yang dikenali sebagai Dewan Keadilan dan Undang (DKU), (Perkara XVI dan Perkara XVII). Fungsi utama DKU adalah untuk menasihati mengenai soalan yang berkaitan dengan Adat Melayu di mana-mana bahagian Negeri atau mengenai perkara lain yang boleh dirujuk oleh Yang di-Pertuan Besar atau mana-mana Undang."
Menurut hakim yang arif, fungsi utama Dewan Keadilan dan Undang adalah untuk "merasionalkan dan menjadikan perlembagaan kuno dan adat ini berfungsi dan mengelakkan pertikaian yang boleh timbul daripada pelbagai tafsiran yang berbeza mengenai perlembagaan kuno dan adat kuno."
"Dewan adalah kemuncak perkembangan politik dan perlembagaan yang panjang di Negeri. Ia adalah penjelmaan unsur dan nilai tradisional yang dikekalkan oleh Perlembagaan. Ia adalah jentera untuk merasionalkan unsur-unsur ini supaya ia dapat berfungsi di bawah perlembagaan demokratik moden."
Kedudukan Nasihat DKU
Ungkapan "untuk menasihati" tidak hanya terhad kepada penentuan dan pernyataan undang-undang adat secara abstrak dan umum seperti statut atau enakmen. Ungkapan itu juga tidak terhad kepada maksud "memberi pendapat". Ungkapan itu mestilah penentuan dan pengunaan undang-undang ke atas subjek tertentu kepada satu set fakta tertentu.
Nasihat yang dinyatakan oleh DKU, tanpa mengira bahasa yang digunakan dan direkodkan, sama ada "memberi restu atau kelulusan" atau kata-kata lain, jelas menunjukkan pemikiran dan pandangan DKU dan pendapat sedemikian, kerana ia datang daripada badan tertinggi dan mulia, harus dihormati dan dipatuhi. Ia tidak boleh diabaikan.
Oleh kerana undang-undang adat adalah berdasarkan pengiktirafan dan penerimaan bahawa suatu peraturan adalah mengikat, tidak ada keperluan untuk peruntukan dalam Perlembagaan Negeri untuk menyatakan bahawa nasihat itu mengikat. Oleh itu, tiada pihak berkuasa yang lebih tinggi dan lebih baik yang layak dan menuntut penghormatan dalam tafsiran dan penjelasan undang-undang adat mengenai sesuatu perkara selain daripada DKU itu sendiri kerana ia terdiri daripada Pemerintah Negeri dan orang-orang terkemuka yang lain.
Contoh nasihat yang mengikat ialah nasihat yang diucapkan oleh Mahkamah Persekutuan di bawah Perkara 130 Perlembagaan Persekutuan apabila ia menjalankan bidang kuasa nasihatnya ke atas soalan yang dirujuk kepadanya oleh Yang di-Pertuan Agong untuk pendapatnya mengenai kesan mana-mana peruntukan Perlembagaan. Pendapat nasihat sedemikian telah dinyatakan oleh Mahkamah Persekutuan dalam Government of Malaysia v Government of the State of Kelantan [1968] 1 MLJ 129, mengenai maksud perkataan "meminjam" di bawah Perkara 112(2) Perlembagaan Persekutuan. Tidak boleh diragui bahawa pendapat Mahkamah Persekutuan adalah mengikat, walaupun tiada peruntukan dalam Perlembagaan Persekutuan yang menyatakan demikian.
Jaminan Persekutuan
Perlembagaan kuno dan adat kuno bukan sahaja dipelihara oleh Perlembagaan Negeri tetapi diberi jaminan persekutuan dalam Perkara 71 Perlembagaan Persekutuan. Fasal (1) menjamin "hak Pemerintah Negeri untuk mewarisi dan memegang, menikmati, dan menjalankan hak dan keistimewaan perlembagaan Pemerintah Negeri itu mengikut Perlembagaan Negeri itu; tetapi apa-apa pertikaian mengenai hak untuk mewarisi sebagai Pemerintah mana-mana Negeri hendaklah diputuskan semata-mata oleh pihak berkuasa dan dengan cara yang diperuntukkan oleh Perlembagaan Negeri itu."
Perkara 71(1) merangkumi apa yang dipanggil prinsip berkecuali ketat mengenai pertikaian mengenai hak atau hak individu tertentu untuk mewarisi sebagai Pemerintah. Prinsip ini juga terpakai kepada pertikaian yang berkaitan dengan pelantikan Undang kerana Fasal (2) menyatakan bahawa "Fasal (1) hendaklah, dengan pengubahsuaian yang perlu, terpakai berhubung dengan Undang Negeri Sembilan sebagaimana ia terpakai kepada Pemerintah Negeri."
Kesimpulan
Sejarah undang-undang sering diabaikan. Ia sering diabaikan oleh peguam. Menurut Profesor Russell Sandberg dari Universiti Cardiff, apabila peguam merujuk kepada sejarah, mereka menyalahgunakannya. (Lihat A Historical Introduction to English Law: Genesis of the Common Law, Cambridge University Press, 2023) Peguam mungkin berbuat demikian, tetapi bukan Salleh Abas. Beliau menggunakan sejarah undang-undang untuk membuat keputusan bahawa DKU adalah pihak berkuasa untuk memutuskan pertikaian mengenai pelantikan Undang.
Keputusan itu telah bertahan lebih daripada 40 tahun sekarang. Ia adalah keputusan yang akan terus bertahan sehingga disemak semula oleh mahkamah tertinggi negara.
