Melindungi Kanak-Kanak Dalam Talian Bukan Pengawasan Massa, Kata Pakar
Ancaman jenayah seksual kanak-kanak dalam talian adalah nyata, namun menyamakan perlindungan dengan pengawasan massa hanya mengaburkan perbincangan mengenai keselamatan digital. Tahun lalu, negara dikejutkan dengan penemuan lebih 880,000 fail digital mengandungi bahan penderaan seksual kanak-kanak dan pornografi dewasa semasa operasi bersama polis dan Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia.
Operasi penting ini membawa kepada penangkapan 31 suspek – yang mengejutkan, ada yang serendah usia 12 tahun. Kejadian ini mendorong kerajaan menjadikan eksploitasi seksual kanak-kanak dalam talian sebagai keutamaan utama untuk diperangi dengan lebih agresif.
Akta Keselamatan Dalam Talian Dilaksanakan
Akta Keselamatan Dalam Talian mula berkuat kuasa pada 1 Januari tahun ini, mengandungi peruntukan seperti menguatkuasakan had umur minimum 16 tahun untuk penggunaan media sosial yang akan dilaksanakan tidak lama lagi. Langkah ini bertujuan melindungi kanak-kanak dan remaja daripada eksploitasi dan pendedahan kepada kandungan dalam talian yang tidak sesuai.
Inisiatif serupa telah dilaksanakan di peringkat antarabangsa. Australia menjadi negara pertama melarang mereka di bawah 16 tahun mengakses media sosial, menggalakkan negara lain mengikut jejaknya. Parti pemerintah Jerman menyokong larangan media sosial, presiden Perancis Emmanuel Macron menyeru larangan untuk kanak-kanak bawah 15 tahun, dan di United Kingdom, perdana menteri Keir Starmer mendorong sekatan media sosial menyeluruh.
Greece, Filipina, Indonesia, Singapura, dan Jepun juga telah melaksanakan undang-undang pengesahan identiti dalam talian. Walaupun ramai melihat langkah ini positif, terdapat juga bantahan daripada beberapa pihak.
Kebimbangan Pengawasan Massa
Seperti yang ditulis wartawan Amerika Taylor Lorenz dalam akhbar The Guardian UK pada 2 Mac, larangan penggunaan media sosial yang dikenakan kepada sebahagian besar penduduk membuka jalan kepada pengawasan massa dan penapisan meluas – menyumbang kepada apa yang beliau namakan "kemelesetan kebebasan bersuara global".
Lorenz mempersoalkan mekanisme untuk mengesahkan umur pengguna di media sosial, memberi amaran bahawa ia boleh membawa kepada pelanggaran data peribadi. Dalam melindungi kanak-kanak di ruang digital, Malaysia mesti mengelak logik cacat yang menyamakan keselamatan dengan pengawasan massa.
Naratif ini memerlukan pembetulan: keselamatan kanak-kanak dan pengawasan massa bukan perkara sama, dan mencampurkan kedua-duanya hanya mengelirukan perbincangan dasar yang sepatutnya berasaskan fakta.
Realiti Malaysia dan Hak Kanak-Kanak
Di Malaysia, kebimbangan mengenai keselamatan kanak-kanak dalam talian bukan abstrak. Kes jenayah seksual terhadap kanak-kanak, eksploitasi digital, dan pemujukan telah berulang kali dilaporkan. Ibu bapa dan pendidik semakin sedar bahawa risiko dalam talian melangkaui kandungan kepada interaksi.
Hak kanak-kanak bukan hanya tentang kebebasan bersuara atau akses maklumat – ia juga termasuk hak untuk dilindungi daripada bahaya. Prinsip ini selaras dengan Konvensyen Hak Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, yang mengiktiraf tanggungjawab negara menyediakan perlindungan khas untuk kanak-kanak bawah umur, termasuk dalam persekitaran digital.
Beberapa pengkritik berhujah tiada bukti kukuh menghubungkan media sosial dengan krisis kesihatan mental dalam kalangan remaja. Tetapi memberi tumpuan semata-mata kepada statistik kesihatan mental menyempitkan skop sebenar masalah.
Kanak-kanak menghadapi risiko melangkaui kemurungan atau keresahan, seperti pendedahan awal kepada pornografi, pemangsa seksual, penipuan dalam talian, dan manipulasi psikologi.
Pengesahan Umur dan Tanggungjawab Ibu Bapa
Kebimbangan lain yang kerap dibangkitkan ialah pengesahan umur, sering dikaitkan dengan biometrik dan pengumpulan data sensitif, seolah-olah ia satu-satunya pilihan. Pada hakikatnya, teknologi dan dasar awam menawarkan pelbagai pendekatan, termasuk pengesahan pihak ketiga.
Di Malaysia, kerajaan melaksanakan kotak pasir kawal selia dengan platform media sosial untuk menguatkuasakan had umur 16 tahun untuk pendaftaran akaun baru. Ia juga memerlukan akaun untuk pengguna bawah 16 tahun diuruskan oleh ibu bapa, menekankan tanggungjawab ibu bapa berbanding meninggalkan pengawasan semata-mata kepada pihak berkuasa.
"Peranti bukan penjaga. Ibu bapa juga mempunyai tanggungjawab," kata Menteri Komunikasi Fahmi Fadzil. Pada akhirnya, persoalan utama bukan sama ada keselamatan kanak-kanak penting – ia memang penting – tetapi sama ada kita bersedia menanganinya dengan jujur dan munasabah.
Tanggungjawab Bersama Tanpa Pengawasan Massa
Menolak semua bentuk campur tangan atas nama kebebasan mutlak mendedahkan kanak-kanak kepada risiko semakin kompleks. Melindungi kanak-kanak di ruang digital adalah tanggungjawab bersama.
Ia boleh dicapai tanpa mengubah masyarakat menjadi negara pengawasan, selagi dasar direka dengan teliti, telus, dan berasaskan prinsip hak asasi manusia yang seimbang. Keselamatan kanak-kanak dan kebebasan awam tidak bercanggah jika kita merangka dasar dengan bijaksana.
