Kemalangan Klang Jadi Pendorong Transformasi Sistem Keadilan Malaysia
Kemalangan maut yang berlaku di Klang baru-baru ini telah mencetuskan perubahan signifikan dalam pendekatan keadilan di Malaysia. Tragedi yang mengakibatkan kematian penunggang motosikal Amirul Hafiz Omar, 33 tahun, selepas dilanggar kereta yang dipandu R Sakthygaanapathy, 28 tahun, kini mendorong pelbagai pihak berkuasa untuk mengutamakan keadilan pemulihan.
Inspirasi dari Filem Klasik 'Neethi'
Konsep keadilan pemulihan sebenarnya bukanlah sesuatu yang baharu. Filem Tamil klasik tahun 1972 bertajuk "Neethi" (Keadilan) telah lama menggambarkan pendekatan alternatif ini. Dalam filem tersebut, seorang pemandu lori mabuk yang menyebabkan kematian seorang petani diarahkan oleh hakim untuk menjaga keluarga mangsa selama dua tahun sebagai ganti hukuman penjara.
"Filem ini meninggalkan kesan mendalam kerana menunjukkan bagaimana pemulihan boleh lebih bermakna daripada sekadar menghukum penjenayah dengan menggunakan wang pembayar cukai," kata pemerhati undang-undang.
Inisiatif Kerajaan dan Peguam Negara
Menteri Pengangkutan Loke Siew Fook telah mengumumkan cadangan pindaan Akta Pengangkutan Jalan 1987 yang akan mewajibkan pesalah membayar pampasan kepada keluarga mangsa, di samping hukuman penjara sedia ada. Cadangan ini bertujuan memudahkan beban keluarga mangsa yang selama ini terpaksa melalui proses sivil yang rumit dan memakan masa.
Peguam Negara Dusuki Mokhtar pula telah mengarahkan semua Timbalan Pendakwa Raya untuk memohon kepada mahkamah agar mengarahkan pampasan kepada mangsa jenayah, termasuk mereka yang terbunuh akibat pemanduan bawah pengaruh alkohol atau dadah.
"Seksyen 426 Kanun Prosedur Jenayah memberi kuasa kepada mahkamah untuk mengarahkan pesalah membayar kos pendakwaan dan pampasan kepada mangsa atau waris terdekat," jelas Dusuki.
Konsep Keadilan Pemulihan Mendapat Tempat
Keadilan pemulihan menukar fokus daripada soalan "bagaimana pesalah harus dihukum?" kepada "apa kemudaratan yang telah berlaku?" dan "bagaimana keadaan boleh diperbaiki untuk kedua-dua pesalah dan mangsa?".
Pendekatan ini sebenarnya mempunyai akar sejarah yang dalam:
- Diamalkan oleh budaya pribumi termasuk Maori dan masyarakat Scandinavia
- Wujud dalam sistem perundangan Babylon, Arab, Greek dan India
- Telah lama diamalkan di Asia Tenggara
Kes Mahkamah Kuala Terengganu Jadi Contoh Praktikal
Mahkamah Tinggi Kuala Terengganu baru-baru ini mengurangkan hukuman penjara seorang pekerja penyelenggaraan daripada tujuh tahun kepada sepuluh bulan selepas membenarkan rayuannya mengenai kes serangan terhadap anak saudaranya yang telah meninggal dunia.
Pesalah tersebut diarahkan membayar pampasan RM25,000 kepada keluarga mangsa. Hakim Yusrin Faidz Yusoff menyatakan bahawa tawaran pampasan menunjukkan penyesalan sebenar dan usaha untuk membaiki kemudaratan dalam konteks keluarga.
Implikasi dan Masa Depan Keadilan Pemulihan di Malaysia
Perkembangan terkini menunjukkan beberapa implikasi penting:
- Keluarga mangsa akan menjadi faktor utama dalam pertimbangan pendakwaan dan keputusan mahkamah
- Pemandu kenderaan mungkin akan lebih berhati-hati di jalan raya memandangkan risiko pampasan kewangan
- Sistem ini boleh berfungsi sebagai pencegah jenayah kerana kebanyakan orang lebih bimbang tentang kewangan mereka
- Ini merupakan kemenangan untuk mangsa jenayah dan kemalangan yang lama diabaikan
"Ini bukan sekadar hala tuju baharu untuk keadilan di Malaysia, tetapi langkah radikal yang menunjukkan bahawa walaupun daripada tragedi, kebaikan boleh muncul," tegas pakar undang-undang.
Respons positif masyarakat Malaysia terhadap keprihatinan yang ditunjukkan kepada balu dan keluarga Amirul Hafiz menunjukkan kesediaan untuk menerima pendekatan keadilan pemulihan ini. Transformasi ini menandakan era baharu dalam sistem keadilan negara yang lebih seimbang antara keperluan mangsa dan keadilan terhadap pesalah.
