Menurut Laporan Trend Kerja 2025 Microsoft, sebanyak 84 peratus pemimpin di Malaysia sedang mempertimbangkan peranan baharu yang berfokuskan AI. Namun, adakah penggunaan AI secara automatik mewajarkan pemberhentian pekerja?
AI Tidak Secara Automatik Mewajarkan Pemberhentian
Jawapan ringkasnya adalah tidak. Walaupun penggunaan AI mungkin menjelaskan justifikasi komersial untuk penyusunan semula perniagaan, prinsip undang-undang biasa yang mengawal pemberhentian tetap terpakai. Majikan mesti menunjukkan lebihan tenaga kerja yang sah hasil daripada penyusunan semula dan membuktikan bahawa pekerja yang terjejas dipilih berdasarkan kriteria yang adil dan objektif.
Keputusan mahkamah asing mengukuhkan pendirian ini. Di China, Mahkamah Rakyat Pertengahan Hangzhou didakwa memberikan pampasan kepada seorang penyelia jaminan kualiti yang dipecat selepas enggan menerima penurunan pangkat dan pengurangan gaji berikutan pengenalan sistem AI. Mahkamah memutuskan bahawa majikan tidak boleh bergantung pada penggantian AI sebagai jalan pintas untuk mengelak perlindungan buruh.
Di Itali, seorang pekerja syarikat perkapalan dan logistik multinasional telah dikembalikan ke jawatan asal selepas pemecatan didorong AI. Mahkamah Buruh Genoa mendapati pemecatan itu tidak sah kerana majikan gagal mempertimbangkan sama ada pekerja boleh dipindahkan ke peranan lain yang sesuai sebelum penamatan.
Mengimbangi Penggunaan AI dengan Keselamatan Pekerjaan
AI boleh meningkatkan kecekapan dan ketepatan dengan ketara, terutamanya dalam tugasan berasaskan proses. Namun, banyak aspek kerja masih bergantung pada pertimbangan manusia, penaakulan etika, kreativiti dan pemikiran kritis. Pekerja mesti bersedia untuk menyesuaikan diri dengan pembelajaran sepanjang hayat dan literasi AI, membangunkan keupayaan baharu serta mengukuhkan kekuatan manusia yang unik.
Bagi majikan, AI tidak seharusnya dilihat semata-mata sebagai alat pengurangan kos. Sebelum mengambil tindakan pemberhentian, majikan perlu mempertimbangkan sama ada pekerja yang terjejas boleh dilatih semula, ditingkatkan kemahiran atau dipindahkan dalam organisasi. Pemberhentian hanya perlu dipertimbangkan apabila peranan benar-benar lebihan selepas usaha munasabah untuk melatih semula, meningkatkan kemahiran atau memindahkan pekerja.
Undang-undang Pekerjaan Malaysia Perlu Berubah
Kesan AI terhadap tempat kerja dijangka semakin mendalam. Kod Tingkah Laku untuk Keharmonian Perindustrian di Malaysia memberikan panduan mengenai pemberhentian, yang memerlukan pemilihan pekerja dilakukan secara jelas, telus dan objektif. Faktor tradisional seperti tempoh perkhidmatan, umur dan keadaan keluarga masih relevan, tetapi tidak boleh digunakan secara tegar. Mahkamah perlu memberi penekanan yang lebih besar terhadap kemahiran pekerja, kebolehsuaian dan keupayaan untuk bekerja bersama teknologi.
Pada masa yang sama, terdapat keperluan untuk mengkaji semula perlindungan undang-undang, terutamanya berkaitan faedah pemberhentian, bagi memastikan pekerja di semua peringkat pendapatan dilindungi secukupnya dalam tenaga kerja yang didorong AI.
Kesimpulan
Kebangkitan AI tidak menandakan berakhirnya tenaga kerja manusia, sekurang-kurangnya dalam masa terdekat. Sebaliknya, ia mencerminkan transformasi dalam cara kerja dilakukan dan dinilai. Pekerja, majikan dan undang-undang mesti berkembang bersama untuk menghadapi perubahan ini. Walaupun AI pasti akan mengubah operasi perniagaan, ia tidak boleh menjejaskan prinsip asas bahawa pekerja harus dilayan secara adil.
