Dalam artikel sebelum ini bertajuk Checks and balances in Negeri Sembilan State Constitution safeguard against abuse of power, saya telah membincangkan mengenai “perlembagaan” adat perpatih dalam struktur pemerintahan adat di negeri tersebut.
Bab 6: Dewan Keadilan dan Undang
Bab 6 Perlembagaan Negeri Sembilan memperuntukkan penubuhan Dewan Keadilan dan Undang (DKU) atau Majlis Yang di-Pertuan Besar dan Undang-Undang. Keseluruhan bab ini dapat dijelaskan seperti berikut:
DKU berfungsi “untuk memberi nasihat mengenai perkara yang berkaitan dengan Adat Melayu di mana-mana bahagian negeri termasuk perkara yang berkaitan dengan pemilihan atau penggantian atau pemecatan atau pengosongan jawatan mana-mana Undang yang disebut dalam Perkara 14 atau mengenai perkara lain yang boleh dirujuk kepadanya oleh Yang di-Pertuan Besar atau mana-mana Undang, dan untuk menjalankan fungsi sebagaimana yang diberikan oleh Perlembagaan ini atau mana-mana undang-undang bertulis.”
Menteri Besar boleh merujuk kepada DKU untuk mendapatkan nasihat mengenai adat, dan apabila DKU memberikan nasihat, nasihat tersebut “adalah muktamad dan tidak boleh dicabar atau dipersoalkan di mana-mana mahkamah atas sebarang alasan.”
Keanggotaan DKU
DKU terdiri daripada Yang di-Pertuan Besar, Undang-Undang – iaitu Undang Luak Sungai Ujong, Undang Luak Jelebu, Undang Luak Johol, Undang Luak Rembau dan Tengku Besar Tampin, Tengku Besar Sri Menanti, Dato Shahbandar Sungai Ujong, dan “ahli Melayu lain yang dilantik dari semasa ke semasa bagi tempoh yang ditetapkan oleh Yang di-Pertuan Besar dan Undang-Undang.” Walau bagaimanapun, jika DKU membincangkan dasar negeri atau nasional, Menteri Besar mesti dijemput hadir.
Mesyuarat dan Prosedur
DKU mesti bermesyuarat sekurang-kurangnya tiga kali setahun. Yang di-Pertuan Besar mempengerusikan semua mesyuarat DKU, dan jika baginda tidak hadir, ahli-ahli akan memilih seorang daripada kalangan mereka untuk mempengerusikan. Korum mesyuarat adalah “tidak kurang daripada separuh daripada ahli yang hadir” selain daripada pengerusi.
Tertakluk kepada peruntukan Perlembagaan Negeri, DKU boleh menentukan prosedurnya sendiri dan melantik Jawatankuasanya sendiri untuk menjalankan fungsinya.
Minit mesyuarat mesti disimpan bagi semua prosiding DKU. Pada setiap mesyuarat DKU, minit mesyuarat sebelumnya mesti disahkan dengan atau tanpa pindaan mengikut keperluan, sebelum mesyuarat meneruskan urusan lain.
Bahasa rasmi DKU ialah Bahasa Melayu. DKU boleh menjemput mana-mana orang untuk menghadiri mana-mana mesyuaratnya jika difikirkan kehadiran orang itu wajar. Yang di-Pertuan Besar boleh dari semasa ke semasa melantik Setiausaha kepada DKU. Setiausaha tersebut memegang jawatan selama diperkenankan oleh Yang di-Pertuan Besar.
Perbandingan dengan Parlimen
Daripada peruntukan di atas, dapat dikatakan bahawa prosiding DKU mesti diminitkan atau direkodkan, dan ahli DKU berhak mendapat minit prosiding. Minit tersebut boleh dianggap seperti Hansard – iaitu laporan rasmi semua perbahasan Parlimen.
Namun bukan itu sahaja – DKU juga seperti Parlimen yang diberi mandat untuk menentukan prosedurnya sendiri. Yang lebih penting, jika sesuatu prosiding DKU adalah mengenai persoalan berkaitan Adat Melayu di mana-mana bahagian negeri termasuk nasihat mengenai pemilihan atau penggantian atau pemecatan atau pengosongan jawatan mana-mana Undang, nasihat tersebut “adalah muktamad dan tidak boleh dicabar atau dipersoalkan di mana-mana mahkamah atas sebarang alasan.”
Adat adalah undang-undang tidak bertulis, tetapi ia tetap undang-undang jika mempunyai kuasa undang-undang. Apabila adat menjadi undang-undang bertulis, lebih-lebih lagi apabila ditulis dalam undang-undang tertinggi negara, ia mengatasi adat tidak bertulis.
Ini adalah pandangan peribadi penulis atau penerbitan dan tidak semestinya mewakili pandangan Malay Mail.
