Politik memberi ganjaran kepada pemenang pilihan raya, tetapi tadbir urus memberi ganjaran kepada mereka yang mampu bertahan selepas kemenangan. Menurut Prof. Phar Kim Beng, seorang profesor Pengajian ASEAN dan pengarah di Institut Pengajian Antarabangsa dan ASEAN, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, Barisan Nasional (BN) dan Perikatan Nasional (PN) tidak boleh mentadbir bersama.
Perbezaan asas antara BN dan PAS-PN
Perbezaan antara BN dan PAS yang menerajui PN amat ketara. Ambil contoh mudah: BN menyokong pawagam, manakala PN, khususnya negeri Kelantan yang diterajui PAS, tidak mempunyai pawagam langsung. PAS tidak mempercayai sebarang perniagaan yang dijalankan dalam ruang tertutup, walaupun sekadar tayangan filem dalam keadaan gelap. BN pro-pawagam, PN anti-pawagam, dan Kelantan dianggap oleh PAS sebagai contoh kerajaan baik, walaupun negeri itu menghadapi pelbagai masalah sosial sejak usia remaja penduduknya.
Kerjasama elektoral yang rasional
Perbezaan ini penting kerana politik Malaysia semakin tertumpu kepada kejuruteraan elektoral, sambil mengabaikan keupayaan mentadbir. Negeri Sembilan menjadi ujian terkini untuk dilema ini. Persefahaman elektoral antara BN dan PN adalah rasional dari segi politik. Kedua-dua pihak menyedari bahawa perpecahan undi anti-Pakatan Harapan hanya menguntungkan musuh bersama mereka. Dengan menyelaraskan calon dan bukannya bersaing secara langsung, mereka boleh "menambah" undi masing-masing, terutamanya di kawasan majoriti Melayu.
Formula ini terbukti menarik. Ia cukup berjaya di Johor untuk mendorong percubaan di Negeri Sembilan. Sekiranya berjaya lagi, tekanan untuk mereplikasi di Melaka dan negeri lain pasti meningkat.
Cabaran selepas kemenangan
Bagaimanapun, memenangi pilihan raya hanyalah bab pertama pemerintahan. Persoalan yang lebih sukar bermula pada pagi selepas kemenangan. Bolehkah BN dan PN benar-benar mentadbir bersama? Jawapannya jauh daripada mudah. Selama beberapa dekad, Umno dan PAS bukan sekadar pesaing politik; mereka mendefinisikan diri dengan saling menentang. Setiap pihak menuduh yang lain mengkhianati kepentingan Melayu, prinsip Islam, atau kepimpinan negara. Persaingan mereka bukan sementara tetapi berakar umbi, dari Parlimen hingga ke kampung, masjid, dan cawangan parti.
Kenangan politik sedemikian tidak hilang hanya kerana matematik elektoral berubah. Sehingga hari ini, pemimpin kanan dalam kedua-dua gabungan terus berselisih faham secara terbuka mengenai isu-isu asas. Mereka mempunyai keutamaan ekonomi yang berbeza, budaya kepimpinan yang berbeza, dan visi yang berbeza untuk masa depan Malaysia. Perbezaan ini hanya digantung untuk kemudahan elektoral. Penggantungan bukanlah penyelesaian.
Peruntukan jawatan dan kuasa
Sekiranya BN dan PN bersama-sama meraih kuasa, perselisihan yang tidak selesai akan muncul semula dalam peruntukan jawatan eksekutif. Siapa menjadi Menteri Besar? Siapa mengawal kewangan? Siapa menguruskan tanah, hal ehwal agama, syarikat berkaitan kerajaan, dan perolehan kerajaan? Setiap rundingan gabungan akhirnya sampai kepada soalan-soalan ini, kerana kuasa politik dilaksanakan melalui institusi, bukan ucapan kempen.
Cabaran ini melangkaui personaliti. BN lazimnya mentadbir melalui institusi pentadbiran yang terpusat, dibina selama beberapa dekad. PAS, sebagai kuasa dominan PN di Semenanjung Malaysia, sering mendekati tadbir urus dengan lensa ideologi yang berbeza, menekankan pentadbiran agama dan peraturan sosial. Menyelaraskan falsafah pemerintahan ini jauh lebih sukar daripada bersetuju untuk tidak bertanding di kawasan yang sama.
Risiko di peringkat persekutuan
Masalah ini menjadi lebih ketara di peringkat persekutuan. Ekonomi Malaysia sangat bergantung kepada keyakinan pelabur, ketekalan dasar, dan kestabilan institusi. Perniagaan membuat keputusan pelaburan dalam jangka masa bertahun-tahun, bukan kitaran pilihan raya. Pelabur sememangnya akan bertanya sama ada sesebuah gabungan dapat mengekalkan dasar yang koheren selepas memegang jawatan. Kerjasama elektoral tidak secara automatik menghasilkan koheren dasar. Pendekatan yang berbeza terhadap dasar perindustrian, pendidikan, pelaburan asing, pengurusan fiskal, dan hubungan kerajaan persekutuan-negeri boleh menjana ketidakpastian jika tidak diselaraskan dengan teliti.
Sejarah menjadi pengajaran
Di sinilah sejarah menjadi teladan. Di seluruh dunia, banyak gabungan memenangi pilihan raya hanya untuk mendapati bahawa mentadbir memerlukan kompromi yang jauh lebih besar daripada berkempen. Kempen mempermudahkan pilihan. Kerajaan menggandakannya. Setiap belanjawan, setiap pelantikan, setiap pengumuman dasar, dan setiap cadangan undang-undang memerlukan persetujuan. Apa yang kelihatan bersatu di laluan kempen boleh menjadi sangat berpecah apabila tanggungjawab pentadbiran bermula.
Malaysia pernah menyaksikan ketegangan sedemikian. Gabungan yang dibina terutamanya untuk mengalahkan musuh bersama sering berjuang apabila musuh itu tidak lagi menjadi punca perpaduan utama. Kemenangan menghilangkan pelekat yang melekatkan aktor politik yang berbeza. Persoalannya kemudian menjadi sama ada tadbir urus bersama dapat menggantikan pembangkangan bersama. Itu masih tidak pasti.
Politik transaksi yang merbahaya
Satu lagi isu yang layak diberi perhatian ialah normalisasi pakatan taktikal yang semakin meningkat, yang berisiko menjadikan politik secara kekal transaksional. Parti politik mungkin mula melihat pilihan raya bukan sebagai pertandingan antara visi yang bersaing untuk Malaysia, tetapi sebagai latihan memaksimumkan matematik elektoral melalui perjanjian sementara. Demokrasi berfungsi dengan baik apabila pengundi memahami bukan sahaja siapa yang bertanding, tetapi juga bagaimana mereka bercadang untuk mentadbir jika dipilih.
Sesebuah pakatan sewajarnya dinilai bukan sahaja dari keupayaan memenangi kerusi, tetapi juga dari program pemerintahan yang koheren. Pengundi berhak mendapat jawapan sebelum hari mengundi, bukan selepas kerajaan terbentuk. Bagaimana perselisihan akan diselesaikan? Dasar mana yang benar-benar sepakat? Isu mana yang tidak dapat didamaikan? Tanpa jawapan yang jelas, kerjasama elektoral berisiko menghasilkan ketidakstabilan pemerintahan, bukan pentadbiran yang berkesan.
Kesimpulan: dua piawaian untuk menilai gabungan
Semua ini tidak bermakna gabungan tidak boleh berkembang. Politik sememangnya memerlukan kompromi. Bekas musuh boleh menjadi rakan pentadbir yang berkesan jika mereka mewujudkan prinsip yang telus, mekanisme institusi untuk penyelesaian pertikaian, dan saling menghormati tadbir urus perlembagaan. Banyak demokrasi telah membuktikan perkara ini. Tetapi kejayaan sedemikian bergantung kepada lebih daripada memenangi pilihan raya. Ia bergantung kepada membina kepercayaan yang mampu bertahan daripada kejayaan itu sendiri.
Negeri Sembilan dengan itu mewakili sesuatu yang lebih besar daripada pilihan raya negeri. Ia menjadi makmal untuk menguji sama ada kerjasama elektoral boleh matang menjadi tadbir urus yang mampan. Jika BN dan PN berjaya dari segi elektoral, rakyat Malaysia akan segera melangkaui persoalan sama ada mereka boleh menang bersama. Persoalan yang jauh lebih penting akan menguasai pagi selepas itu: bolehkah mereka mentadbir bersama tanpa melumpuhkan pentadbiran, menggegarkan pasaran, atau membiarkan percanggahan dalaman menenggelamkan dasar awam? Sejarah menunjukkan bahawa menang bersama selalunya lebih mudah daripada mentadbir bersama. Pengundi Malaysia sewajarnya menilai setiap gabungan dengan dua piawaian, bukan satu. Yang pertama ialah sama ada ia dapat mengumpul undi yang cukup untuk membentuk kerajaan. Yang kedua — dan akhirnya lebih penting — ialah sama ada ia memiliki disiplin institusi, koheren dasar, dan kematangan politik untuk mentadbir dengan berkesan selepas sambutan tamat. Pilihan raya menentukan siapa memegang jawatan. Tadbir urus menentukan sama ada jawatan itu berkhidmat untuk negara dengan baik.
Artikel ini adalah pandangan peribadi penulis dan tidak semestinya mencerminkan pendirian organisasi kami.
