Pakar undang-undang berpendapat bahawa kerajaan negeri Negeri Sembilan masih boleh berfungsi seperti biasa, walaupun terdapat percubaan oleh Undang atau ketua adat untuk menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dan Menteri Besar Datuk Seri Aminuddin Harun.
Kerajaan boleh berjalan tetapi ada cabaran
Bekas hakim Mahkamah Rayuan, Datuk Seri Mohd Hishamudin Md Yunus, berkata pentadbiran harian kerajaan negeri tidak akan terjejas selagi ia tidak melibatkan Undang. Namun, beliau memberi amaran terdapat kesukaran dalam beberapa aspek pentadbiran yang memerlukan penglibatan Undang.
Beliau menjelaskan bahawa Negeri Sembilan mempunyai sistem pemerintahan yang unik di mana Yang di-Pertuan Besar dan Undang adalah pemerintah bersama mengikut perlembagaan. Dalam beberapa keadaan, Yang di-Pertuan Besar tidak boleh bertindak sendirian.
Merujuk kepada Perkara XL(2) Perlembagaan Negeri Sembilan, keputusan seperti pelantikan Menteri Besar dan pembubaran Dewan Undangan Negeri memerlukan penyertaan Undang. Jika Undang enggan bekerjasama, situasi ini boleh menimbulkan kesukaran.
Kedudukan Datuk Mubarak Dohak
Datuk Mubarak Dohak, salah seorang daripada empat Undang yang mengisytiharkan pemecatan Tuanku Muhriz pada 19 April, dilaporkan telah disingkirkan sebagai Undang pada 17 April dalam mesyuarat Dewan Keadilan dan Undang. Pakar perlembagaan Datuk Malik Imtiaz Sarwar berkata status quo kekal sehingga Mubarak membuktikan sebaliknya.
Imtiaz sebelum ini menyatakan bahawa pengisytiharan Undang pada 19 April untuk memecat Tuanku Muhriz adalah tidak sah jika Mubarak mengambil bahagian dalam keputusan tersebut sedangkan beliau sudah tidak lagi menjadi Undang.
Seruan tukar Menteri Besar tiada kesan undang-undang
Hishamudin menegaskan bahawa seruan Undang untuk menukar Menteri Besar tidak mempunyai kesan undang-undang. Menteri Besar hanya boleh ditukar melalui proses yang ditetapkan dalam Perlembagaan Negeri, iaitu melalui undi di Dewan Undangan Negeri.
Beliau juga berkata pemecatan Mubarak sebagai Undang harus dianggap sah buat masa ini, dan sekiranya Mubarak mencabar keputusan ini di mahkamah, ia bergantung kepada keputusan mahkamah sama ada pemecatan itu sah atau tidak.
Bolehkah pertikaian dibawa ke mahkamah?
Mengenai sama ada kesahihan pemecatan Mubarak boleh dibicarakan di mahkamah, Hishamudin menjelaskan Perkara XVI(3) Perlembagaan Negeri menyatakan nasihat Dewan Keadilan dan Undang adalah muktamad dan tidak boleh dicabar di mahkamah. Namun, beliau menyokong pandangan bahawa klausa pengecualian tidak boleh menghalang kuasa semakan kehakiman mahkamah.
Bagi percubaan memecat Tuanku Muhriz, Imtiaz merujuk kepada keputusan Mahkamah Tinggi pada 2010 dalam kes perwarisan Kelantan yang menyatakan isu perwarisan tidak boleh dibicarakan. Namun, beliau berpendapat mahkamah masih boleh menyemak proses keputusan Undang, terutamanya jika Perkara X Perlembagaan Negeri tidak dipatuhi.
Dua syarat pemecatan Yang di-Pertuan Besar
Menurut Perkara X, Tuanku Muhriz hanya boleh dipecat secara sah jika dua syarat dipenuhi: Undang menjalankan siasatan penuh dan memberi peluang kepada Yang di-Pertuan Besar untuk didengar; dan satu proklamasi bertulis ditandatangani oleh Undang dan Menteri Besar.
Hishamudin menegaskan proklamasi yang dikeluarkan oleh Undang tidak sah kerana tidak ditandatangani oleh Menteri Besar. Beliau menasihatkan semua pihak untuk mencapai penyelesaian secara baik demi pentadbiran negeri yang baik.
Semalam, Muhammad Faris Johari dilaporkan dilantik sebagai Undang Sungai Ujong yang baru, menggantikan Mubarak.
