Menjelang pilihan raya negeri Negeri Sembilan pada 1 Ogos, seorang penganalisis politik menyeru agar lebih ketelusan dalam kalangan parti politik yang mempunyai hubungan pelbagai peringkat.
Profesor Phar Kim Beng dari Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM) berhujah bahawa pengundi Malaysia kini perlu memahami konsep 'poliamori politik' — iaitu hubungan politik serentak dengan lebih daripada satu rakan kongsi secara terbuka dan dipersetujui bersama.
Dari monogami ke poliamori politik
Selama beberapa dekad, pengundi Malaysia terbiasa melihat politik sebagai monogami institusi — mereka mengundi satu gabungan seperti Barisan Nasional (BN) atau Pakatan Harapan (PH) dengan jangkaan ia akan setia kepada rakan kongsi yang diisytiharkan.
Bagaimanapun, kata Phar, penjelasan bahawa pembentukan gabungan sekadar 'seni yang mungkin' tidak lagi memadai. Landskap politik Malaysia yang semakin berpecah memerlukan pengundi memahami bahawa parti boleh menjalin hubungan berbeza secara serentak di peringkat persekutuan dan negeri.
"Poliamori politik bukan soal moral atau hubungan peribadi. Ia menggambarkan persekitaran di mana parti mengekalkan hubungan berbeza merentas pelbagai peringkat kerajaan dan konteks pilihan raya yang berbeza," jelasnya.
Isu ketelusan di Negeri Sembilan
Perbincangan mengenai hubungan serentak ini memuncak selepas presiden PAS, Tan Sri Abdul Hadi Awang, secara terbuka mengakui bahawa penyokong PAS diarahkan menyokong calon BN di Johor. Beliau menggambarkan bantuan itu sebagai ikhlas berdasarkan persefahaman 'hati ke hati' tanpa jaminan bertulis.
Lebih ketara lagi, sebelum pilihan raya Negeri Sembilan, Abdul Hadi menyifatkan kerjasama antara PN dan BN sebagai melangkaui nilai 'perkahwinan'. Kenyataan ini menimbulkan persoalan tentang taktik pilihan raya yang mungkin tidak selari dengan mesej rasmi BN.
"Sama ada Negeri Sembilan menyaksikan persefahaman rasmi seperti di Johor hampir menjadi isu kedua. Yang lebih penting ialah pengundi kini memasuki pilihan raya dengan kesedaran tinggi bahawa kerjasama politik boleh melangkaui sempadan gabungan yang diisytiharkan secara rasmi," kata Phar.
Cabaran untuk MCA dan MIC
Bagi MCA dan MIC, cabaran politik melangkaui aritmetik pilihan raya. Pangkalan sokongan tradisional mereka telah lama diyakinkan bahawa peranan BN dalam Kerajaan Perpaduan mencerminkan falsafah pemerintahan sederhana dan pelbagai etnik.
"Sebarang persepsi bahawa kejayaan pilihan raya juga bergantung kepada sokongan daripada PAS pasti menimbulkan persoalan tentang konsistensi ideologi dan komunikasi politik," kata Phar.
Beliau menegaskan bahawa isu utama bukanlah sama ada hubungan pelbagai wujud — kerajaan gabungan sering memerlukan fleksibiliti — tetapi sama ada hubungan itu diakui secara terbuka dan dijelaskan dengan jujur kepada pengundi sebelum mereka mengundi.
Ketelusan asas kepercayaan demokrasi
Phar merujuk kepada amaran George Orwell dalam novel 1984 bahawa bahasa politik boleh terlepas daripada realiti politik. "Demokrasi bergantung kepada rakyat memahami dengan tepat apa yang dimaksudkan oleh pemimpin mereka apabila mereka menggambarkan pakatan, kerjasama atau perkongsian," katanya.
Beliau menegaskan bahawa pluralisme politik adalah ciri yang tidak dapat dielakkan dalam kerajaan gabungan, tetapi pluralisme tidak boleh menjadi alasan untuk kekaburan. "Jika parti memilih untuk mengekalkan pelbagai perkongsian politik merentas arena pilihan raya yang berbeza, mereka harus menjelaskan hubungan tersebut secara terus terang dan konsisten."
"Pada akhirnya, pengundi mampu menerima kompromi yang sukar apabila ia dibentangkan dengan jujur. Apa yang mereka tidak mungkin bertoleransi ialah menemui persefahaman politik yang signifikan hanya selepas seorang peserta meraikannya secara terbuka," tambahnya.
Beliau menyimpulkan bahawa ketelusan kekal sebagai asas kepercayaan demokrasi. "Tanpanya, walaupun pengaturan politik yang paling canggih berisiko kelihatan kurang seperti pembinaan gabungan berprinsip dan lebih seperti latihan dalam kekaburan strategik."
