Presiden PAS, Tan Sri Abdul Hadi Awang, sering menyuarakan keyakinan bahawa partinya bukan sekadar parti politik biasa, tetapi kenderaan utama bagi aspirasi politik Melayu-Islam di Malaysia. Seruan berulang kali untuk "perpaduan Melayu-Islam" perlu difahami dari kerangka keyakinan ini.
Namun, kegigihan slogan ini menimbulkan persoalan: mengapa perpaduan Melayu-Islam terus ditekankan sedangkan perlembagaan, institusi awam, dan perkhidmatan awam negara sejak merdeka sebahagian besarnya dibentuk dan dianggotai oleh orang Melayu-Islam?
Kontradiksi Perlembagaan dan Realiti Institusi
Perlembagaan Persekutuan Malaysia sudah memberikan Islam kedudukan sebagai agama Persekutuan, sambil menjamin kebebasan beragama untuk penganut lain. Raja-Raja Melayu kekal sebagai ketua Islam di negeri masing-masing, dengan Yang di-Pertuan Agong memegang peranan ini untuk Wilayah Persekutuan dan beberapa negeri. Perkhidmatan awam, angkatan tentera, polis, dan sebahagian besar jentera pentadbiran juga merupakan institusi yang didominasi Melayu-Islam.
Penyelidikan oleh Profesor Geoff Wade, bekas dari Australian National University, telah mendokumentasikan perwakilan luas orang Melayu dalam birokrasi persekutuan dan institusi negara, terutamanya institusi pendidikan. Kerja beliau menunjukkan bahawa negara Malaysia tidak boleh digambarkan sebagai negara di mana kepentingan Melayu-Islam dipinggirkan secara institusi.
Ini menjadikan penekanan Hadi terhadap perpaduan Melayu-Islam kelihatan kurang sebagai respons terhadap kelemahan institusi, tetapi lebih sebagai strategi politik untuk mobilisasi pilihan raya.
Strategi Mobilisasi atau Realiti Negara Gagal?
Berhujah secara berulang bahawa perpaduan Melayu-Islam berada di bawah ancaman eksistensi berisiko mewujudkan tanggapan bahawa Malaysia adalah negara gagal atau runtuh. Karakterisasi ini sukar diselaraskan dengan rangka kerja perlembagaan negara, sistem monarki yang berfungsi, pilihan raya tetap, dan institusi pentadbiran yang agak stabil.
Malaysia sememangnya menghadapi cabaran. Kos sara hidup yang meningkat, rasuah, fragmentasi politik, dan ketidaksamaan ekonomi adalah kebimbangan tulen. Tetapi masalah ini menjejaskan semua rakyat Malaysia dan tidak boleh hanya dikurangkan kepada persoalan perwakilan politik Melayu-Islam.
Kesan politik yang lebih segera mungkin muncul jika Barisan Nasional (BN) menunjukkan prestasi kukuh lagi dalam pilihan raya Negeri Sembilan pada 1 Ogos. Sekiranya BN memperoleh kemenangan meyakinkan lain, persaingan mengenai pemilikan politik kejayaan itu boleh muncul dengan cepat.
Hadi sebelum ini berhujah bahawa PAS telah menyumbang kepada peningkatan prestasi pilihan raya BN. Jika Negeri Sembilan mengikuti Johor dalam menghasilkan keputusan menggalakkan untuk BN, PAS mungkin akan mendakwa bahawa kerjasama pilihan raya, persefahaman tersirat, atau kekangan strategiknya bertindak sebagai pemangkin yang menyelamatkan Umno daripada kemerosotan politik yang diramalkan beberapa tahun lalu.
Naratif yang Mencabar Dominasi Umno
Naratif sebegitu secara semula jadi akan meningkatkan kedudukan tawar-menawar PAS. Walau bagaimanapun, ia boleh menggugat kepimpinan Umno sendiri. Umno secara historis menganggap dirinya sebagai arkitek utama kepimpinan politik Melayu sejak merdeka. Menerima proposisi bahawa PAS telah menjadi kuasa penting di sebalik kebangkitan BN sudah pasti akan mengurangkan tuntutan Umno terhadap keutamaan politik.
Akibatnya, walaupun kerjasama berterusan secara pilihan raya, ketegangan mengenai kredit politik dan kepimpinan mungkin mula membara di bawah permukaan. Pakatan politik sering bertahan lebih mudah terhadap lawan luar berbanding saingan dalaman.
Ironinya, konsep perpaduan Islam Hadi kelihatan semakin tertumpu kepada konsolidasi politik elit berbanding perdamaian masyarakat luas. Perpaduan, dalam rumusan ini, sering dibincangkan dari segi parti politik, jumlah parlimen, dan pengaturan kepimpinan di kalangan elit Melayu-Islam. Kurang perhatian diberikan untuk mengukuhkan kepercayaan antara rakyat Malaysia biasa merentasi garis etnik, agama, dan wilayah.
Perbezaan ini penting. Perpaduan negara pada asasnya berbeza daripada akomodasi politik elit. Satu menyangkut perpaduan masyarakat, satu lagi menyangkut pengagihan kuasa politik.
Suara Kritis dari Dalam Umno
Ramai orang Melayu, termasuk veteran Umno, telah menyatakan keraguan terhadap pendekatan PAS. Tokoh seperti Tengku Razaleigh Hamzah secara konsisten berhujah untuk kesederhanaan perlembagaan dan tadbir urus inklusif sepanjang kerjaya politik mereka. Datuk Puad Zarkashi, bekas anggota Majlis Tertinggi Umno, juga telah menyuarakan pendirian yang mencerminkan kewaspadaan terhadap pengaturan politik yang boleh mengubah identiti atau kedudukan tawar-menawar Umno.
Kebimbangan mereka tidak semestinya menolak kerjasama antara parti berasaskan Melayu. Sebaliknya, ia mencerminkan kegelisahan bahawa sebarang perkongsian tidak boleh datang dengan mengorbankan autonomi institusi Umno, kesederhanaan perlembagaan, atau tradisi politik plural Malaysia.
Ini menjelaskan mengapa Hadi terus menimbulkan kekaguman di kalangan penyokongnya dan kewaspadaan di kalangan ramai pemimpin politik Melayu yang lain.
Masa Depan Politik Malaysia
Perdebatan ini bukan sekadar mengenai PAS. Ia mengenai hala tuju masa depan politik Malaysia sendiri. Adakah Malaysia akan terus mengukuhkan politik gabungan berdasarkan perundingan antara komuniti yang pelbagai? Atau adakah politik akan semakin berkisar pada penegasan bahawa hanya satu tafsiran kepimpinan Melayu-Islam yang memiliki legitimasi mencukupi untuk mentadbir?
Pilihan raya Negeri Sembilan tidak mungkin menjawab soalan ini secara muktamad. Tetapi ia mungkin memberikan petunjuk lain tentang bagaimana naratif politik berkembang. Jika PAS terus menggambarkan dirinya sebagai kuasa penting di sebalik setiap kejayaan pilihan raya yang dicapai oleh sekutunya, ketegangan masa depan dengan Umno mungkin menjadi semakin sukar dikawal.
Perkongsian politik memerlukan pengiktirafan bersama. Ia menjadi rapuh apabila satu rakan kongsi mula percaya bukan sahaja bahawa ia menyumbang kepada kemenangan, tetapi bahawa ia sahaja yang mewakili gelombang politik. Sama ada persepsi itu sepadan dengan realiti pilihan raya terpulang kepada pengundi Malaysia — bukan pemimpin politik — untuk memutuskan.
* Phar Kim Beng adalah profesor Pengajian ASEAN dan Pengarah Institut Pengantarabangsaan dan Pengajian ASEAN, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia.
** Ini adalah pendapat peribadi penulis dan tidak semestinya mewakili pandangan Malay Mail.
