Mahkamah Rayuan baru-baru ini menolak rayuan tujuh nelayan dan dua kumpulan alam sekitar terhadap kebenaran merancang untuk projek tebus guna tanah selatan Pulau Pinang, yang kini dikenali sebagai Silicon Island. Keputusan ini mencetuskan perdebatan mengenai siapa yang mempunyai kuasa ke atas kawasan laut yang akan menjadi daratan.
Isu Bidang Kuasa
Pada 5 Julai 2026, Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa pengarah jabatan perancangan bandar dan desa negeri atau jawatankuasa perancang negeri tidak mempunyai kuasa untuk mengeluarkan kebenaran merancang bagi tebus guna laut. Hakim Wong Kian Kheong menyatakan bahawa tapak projek itu berada di laut wilayah selatan Pulau Pinang, yang mana laut wilayah, dasar laut, dan tanah di bawahnya adalah di bawah bidang kuasa persekutuan.
Pihak berkuasa negeri sebelum ini berhujah bahawa undang-undang perancangan cukup luas untuk merangkumi tebus guna kerana ia menganggap "tanah" termasuk kawasan yang dilitupi air. Bagaimanapun, mahkamah memutuskan bahawa tapak projek itu bukan sekadar "tanah yang dilitupi air" tetapi masih merupakan laut wilayah. Undang-undang persekutuan yang lebih spesifik mengenai sempadan maritim dan kawasan laut mengatasi undang-undang perancangan yang lebih lama.
Kekeliruan Keputusan
Keputusan ini menimbulkan kekeliruan kerana mahkamah mendapati masalah serius dengan kelulusan perancangan tetapi tidak membatalkannya. Pakar undang-undang maritim, Jason Chuah dari Institut Maritim Malaysia, menjelaskan bahawa walaupun tiada kuasa untuk mengeluarkan kelulusan, kelulusan itu tidak diketepikan kerana rayuan difailkan di luar tempoh masa. Namun, keputusan ini penting kerana Mahkamah Rayuan telah menjawab soalan undang-undang yang sebelum ini tidak diputuskan.
Chuah menambah, "Pada masa hadapan, sesiapa yang mencabar projek tebus guna boleh merujuk kepada keputusan ini dan berhujah bahawa pihak berkuasa perancang tidak boleh meluluskan tebus guna laut." Namun, masih ada persoalan sama ada tebus guna laut memerlukan kebenaran merancang sama sekali. Keputusan mahkamah tidak menyatakan sama ada tanah tebus guna menjadi tanah negeri atau persekutuan.
Pandangan Kerajaan Negeri
Kerajaan negeri Pulau Pinang menafikan bahawa keputusan itu bermakna negeri tidak mempunyai kuasa untuk melakukan tebus guna. Exco negeri, Zairil Khir Johari, berkata dapatan mahkamah terhad kepada kebenaran merancang yang dikeluarkan oleh jabatan perancangan bandar dan desa Pulau Pinang dan jawatankuasa perancang negeri. Beliau menegaskan projek itu sudah dimasukkan dalam Rancangan Struktur Pulau Pinang 2030 dan dipertimbangkan oleh Majlis Fizikal Negara.
Menurut kerajaan negeri, kebenaran merancang yang dikeluarkan pada 2023 bukanlah yang memberi kuasa kepada tebus guna. Mereka berhujah bahawa kerana tapak itu masih laut wilayah dan belum menjadi tanah di bawah pihak berkuasa perancang tempatan, kebenaran merancang berasingan untuk tebus guna itu sendiri tidak diperlukan.
Bantahan Masyarakat Sivil
Sahabat Alam Malaysia (SAM), salah satu pihak dalam saman itu, tidak bersetuju dengan tafsiran kerajaan negeri. Mereka berhujah bahawa jawatankuasa perancang negeri sepatutnya mendapatkan nasihat Majlis Perancang Fizikal Negara sebelum memberikan kebenaran merancang. SAM berkata Mahkamah Rayuan mengambil laluan berbeza, mendapati bahawa pengarah PlanMalaysia Pulau Pinang dan jawatankuasa perancang negeri tidak mempunyai kuasa untuk meluluskan kebenaran merancang tebus guna kerana Akta Laut Wilayah.
Kumpulan hijau itu menegaskan kelulusan itu tidak boleh dianggap sah, walaupun mahkamah tidak membatalkannya. "Pendekatan mahkamah menunjukkan bahawa walaupun kelulusan itu kekal, ia tidak boleh dijadikan preseden untuk projek masa depan," kata seorang wakil SAM.
Pandangan Pakar
Pensyarah perancangan bandar Universiti Sains Malaysia, Ismail Isa, berkata keputusan Mahkamah Rayuan boleh dipertahankan dari segi undang-undang dan perancangan tempatan. Beliau menjelaskan kebenaran merancang biasanya untuk pembangunan di atas tanah, tetapi sebelum tebus guna selesai, tapak itu masih dasar laut di bawah kawalan persekutuan. "Keputusan ini seolah-olah memisahkan tebus guna daripada pembangunan kemudian. Menebus guna tanah mungkin satu isu, manakala membina jalan, bangunan, dan infrastruktur di atasnya kemudian biasanya masih memerlukan kelulusan perancangan," katanya.
Peguam kanan Gurdial Singh Nijar pula berkata keputusan itu betul kerana isunya adalah bidang kuasa. "Bidang kuasa adalah kunci. Siapa yang berhak, dan dalam kuasa apa mereka boleh bertindak? Mereka hanya boleh bertindak dalam kuasa mereka. Jika pihak berkuasa tidak mempunyai kuasa ke atas sesuatu kawasan, mereka tidak boleh membuat keputusan mengenai kawasan itu," tegasnya.
Implikasi Keputusan
Keputusan ini tidak semestinya bermakna Pulau Pinang atau negeri lain tidak boleh melakukan tebus guna langsung. Namun, kesan segera ke atas Silicon Island masih dipertikaikan. Bagi projek tebus guna masa depan, keputusan ini mungkin menjadi rujukan penting, terutamanya jika cabaran difailkan dalam tempoh masa yang ditetapkan.
