Kekalahan Sekutu Trump di Hungary Bawa Sorotan kepada Perjanjian Ventilator Bernilai Bilion Ringgit Melibatkan Usahawan Malaysia
Kekalahan pilihan raya yang mengejutkan bagi pemimpin kuat Hungary, Viktor Orban, kini dijangka mengalihkan perhatian kepada satu kontrak kerajaan bernilai berbilion ringgit untuk ventilator yang dianugerahkan oleh rejimnya yang melibatkan seorang usahawan Malaysia. Perkembangan ini berlaku selepas parti pembangkang pusat-kanan Tisza berjaya menewaskan Orban dalam kempen pilihan raya yang memfokuskan kepada dakwaan rasuah sistemik dan penyalahgunaan kuasa sepanjang pemerintahan 16 tahun beliau.
Janji Kerajaan Baru untuk Siasat Kontrak Bermasalah
Peter Magyar, perdana menteri baharu Hungary yang akan datang, telah banyak berkempen mengenai memerangi rasuah dan membawa Hungary ke arah Eropah. Teras manifesto beliau adalah janji "ketelusan sepenuhnya" mengenai kontrak kerajaan dan ikrar untuk mendapatkan semula wang yang "dicuri" di bawah pemerintahan Orban.
"Janji anti-rasuah itu mungkin tidak dapat dielakkan akan membawa kerajaan baru untuk melancarkan siasatan ke atas skandal ventilator semasa pandemik Covid-19," kata satu sumber yang rapat dengan kerajaan akan datang kepada MalaysiaNow, merujuk kepada pembelian ventilator dan peralatan perubatan lain oleh kerajaan Orban pada tahun 2020.
Perolehan ventilator itu telah menimbulkan kontroversi di Hungary, dengan ahli politik pembangkang menyifatkan perjanjian tersebut sebagai tidak telus dan mengakibatkan bekalan berlebihan. Pembelian itu digambarkan sebagai pembelian tunggal terbesar peralatan perubatan oleh sebuah negara anggota Kesatuan Eropah.
Peranan Usahawan Malaysia Vinod Sekhar
Pada Jun 2021, MalaysiaNow melaporkan bahawa beberapa pembelian itu dikaitkan dengan Vinod Sekhar, seorang usahawan kontroversi yang mengendalikan rangkaian syarikat dan organisasi di bawah Petra Group. Vinod, yang sering menggambarkan dirinya sebagai rakan dan penyokong teguh Perdana Menteri Anwar Ibrahim, memperoleh kontrak bernilai lebih RM2 bilion untuk membekalkan ventilator kepada kerajaan Hungary, merangkumi sebahagian besar perjanjian tersebut.
Dokumen yang dilihat oleh MalaysiaNow menunjukkan bahawa kerajaan Orban telah bersetuju untuk membayar sejumlah AS$559,600,000, yang pada masa kontrak pada Mei 2020 bersamaan dengan kira-kira RM2.43 bilion, kepada GR Technologies, sebuah syarikat yang diwakili oleh Vinod.
Vinod, anak kepada mendiang BC Sekhar yang dikreditkan dengan memodenkan industri getah Malaysia, telah terlibat dalam beberapa kontroversi kewangan. Pada tahun 2005, beliau diisytiharkan muflis atas hutang kepada beberapa syarikat berjumlah RM12.38 juta. Status muflis itu dikeluarkan pada tahun 2020, tahun yang sama kontrak ventilator ditandatangani.
Kebimbangan mengenai Ketelusan dan Harga
Kontrak-kontrak tersebut, yang berjumlah puluhan, menimbulkan persoalan bukan sahaja mengenai jumlah besar dan cara pembayaran dibuat, tetapi juga kerana perolehan itu dikendalikan melalui kementerian luar negeri Hungary, bukannya kementerian kesihatan. Bab Hungary bagi Transparency International (TI-Hungary) menggambarkan pembelian itu sebagai "sarang penyalahgunaan", menyatakan ventilator itu "sangat mahal", dan pembekal "dipilih secara sewenang-wenangnya dalam proses yang tidak telus dan tanpa tender".
Pada tahun 2022, TI-Hungary tidak berjaya dalam saman untuk memaksa kerajaan mendedahkan butiran perjanjian dengan GR Technologies, dengan merujuk kepada transaksi mencurigakan yang melibatkan akaun bank di Singapura dan Hong Kong.
Miklos Legati, ketua undang-undang TI-Hungary, memberitahu MalaysiaNow: "Diharapkan kerajaan baru akan menggali butiran perniagaan ventilator, yang sememangnya merupakan salah satu janji yang dibuat oleh perdana menteri terpilih baharu. Terdapat peluang besar bahawa akan ada siasatan dan orang yang bertanggungjawab, seperti menteri luar negeri Hungary yang bakal bersara, akan disoal siasat dan dipertanggungjawabkan, atau, berpotensi, dibawa ke keadilan."
Isu Kualiti dan Perbezaan Harga
Selain ketelusan, terdapat juga persoalan mengenai kualiti ventilator. Semasa pandemik Covid-19, pakar British memberi amaran bahawa model ventilator buatan China "Shangrila 510S" dan "SH300", antara 6,258 unit yang dijual oleh Vinod kepada Hungary, mempunyai kecacatan dan boleh menyebabkan kemudaratan atau bahkan kematian. Ini membawa kepada penarikan balik ratusan ventilator ini dari hospital kerajaan.
Terdapat juga kebimbangan bahawa ventilator yang dijual kepada Hungary terlalu mahal. "Sebagai contoh, Kementerian Luar Negeri dan Perdagangan membeli satu unit ventilator dengan harga purata 19.8 juta forint (RM270,000), manakala Pusat Perkhidmatan Penjagaan Kesihatan Nasional membeli satu unit dengan harga purata 10.8 juta forint (RM147,000). Dan tidak ada penjelasan untuk perbezaan harga sedemikian dari kerajaan," kata ahli politik pembangkang Vadai Agnes kepada MalaysiaNow pada tahun 2021.
Vinod telah mempertahankan perjanjian tersebut ketika pertama kali dilaporkan di Malaysia. "Semuanya di atas papan. Kontrak telah selesai. Pihak China menghantar, walaupun terdapat beberapa isu logistik. Adakah kami akan menjana keuntungan? Ia adalah peratusan normal. Orang memberikan masa dan tenaga untuk mendapatkannya, dan mereka harus dibayar," katanya seperti dilaporkan.
Harapan untuk Siasatan Masa Depan
Márton Tompos, seorang aktivis pembangkang yang bukan sebahagian daripada kerajaan akan datang, berhati-hati optimis mengenai sama ada kerajaan baru akan menyiasat perjanjian ventilator. "Saya tidak boleh pasti bahawa mereka sebenarnya akan memenuhi janji itu. Jika mereka berbuat demikian, perniagaan ventilator pasti akan disiasat. Jika saya mempunyai suara dalam hal itu, maka 100%," katanya kepada MalaysiaNow.
Perjanjian ventilator hanyalah satu daripada banyak pembelian tidak telus yang menurut pengkritik penuh dengan salah urus, ketidakaturan, dan rasuah. Ia termasuk Paks II, projek nuklear yang disokong Rusia di Hungary yang dikritik kerana harga €12.5 bilion, kewangan tidak telus, kesan geopolitik, kekurangan ketelusan, kelewatan, dan kemudaratan alam sekitar.
"Perjanjian ventilator pasti berada antara sepuluh teratas dalam senarai ini, kerana kesihatan awam diletakkan dalam risiko," kata satu sumber parti Tisza, yang bercakap dengan syarat tanpa nama, kepada MalaysiaNow, sambil menambah bahawa kerajaan baru dijangka mengumumkan butiran lanjut mengenai bagaimana siasatan akan dijalankan.
Dengan kerajaan baharu Hungary berjanji untuk membersihkan rasuah, semua mata kini tertumpu kepada sama ada siasatan terhadap perjanjian ventilator bernilai bilion ringgit ini akan dilaksanakan, membawa potensi implikasi kepada usahawan Malaysia yang terlibat dan mengetengahkan isu ketelusan dalam kontrak kerajaan global.
