Pembebasan laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) berhubung Lembaga Tabung Haji telah mengubah landskap politik Malaysia dengan cara yang melampaui pilihan raya negeri Negeri Sembilan. Sama ada Barisan Nasional (BN) menang mutlak, prestasi sederhana atau pun kalah, RCI telah mengubah perbualan nasional secara kekal. Ia bukan lagi sekadar pilihan raya tentang personaliti atau janji kempen. Ia telah menjadi referendum mengenai tadbir urus, integriti institusi dan pengurusan beberapa institusi awam paling penting di Malaysia.
Kegagalan Tadbir Urus dan Campur Tangan Politik
RCI melukiskan gambaran membimbangkan tentang kegagalan tadbir urus, campur tangan politik dan amalan perakaunan yang jauh di bawah standard yang diharapkan bagi salah satu institusi berkaitan kerajaan yang paling strategik di Malaysia. Tabung Haji bukan badan pelaburan biasa. Ia diamanahkan dengan simpanan berjuta-juta umat Islam yang bersedia untuk menunaikan haji ke Makkah. Kepentingan simbolik ini menjadikan sebarang kegagalan tadbir urus sangat merosakkan.
Selama bertahun-tahun, sarjana seperti Profesor Terence Gomez telah mendokumentasikan kelemahan struktur dalam ekosistem Syarikat Berkaitan Kerajaan (GLC) dan Syarikat Pelaburan Berkaitan Kerajaan (GLIC) Malaysia. Penemuan Tabung Haji mengukuhkan kebimbangan yang lebih luas bahawa reformasi tadbir urus tidak boleh selektif atau sementara. Ia mesti menjadi ciri kekal dalam pentadbiran awam.
Implikasi Politik untuk BN dan PN
Di sinilah implikasi politik menjadi sangat signifikan. Kerajaan Perpaduan dibina di atas kerjasama tidak selesa antara Pakatan Harapan (PH) dan Barisan Nasional. Kerjasama mereka tidak pernah bebas daripada ketegangan. Namun, penjajaran politik alternatif yang melibatkan kerjasama lebih erat antara BN dan Perikatan Nasional (PN) kini menimbulkan persoalan yang tidak dapat dielakkan. Seberapa selesa BN boleh memperdalam kerjasama dengan PN apabila perhatian awam yang diperbaharui diarahkan kepada kontroversi tadbir urus yang sebahagian besarnya berasal dari pentadbiran sebelumnya?
Politik jarang dijalankan di dalam bilik mahkamah sahaja. Ia dijalankan sama rata di mahkamah pendapat umum. Tanggungjawab undang-undang dan tanggungjawab politik tidak selalunya sama. Seseorang individu mungkin tidak terlibat secara peribadi dalam kesalahan namun masih menanggung akibat politik kerana kedekatan dengan pentadbiran yang berada di bawah penelitian awam. Fenomena ini tidak unik di Malaysia dan tidak semestinya adil. Namun, ia adalah realiti berkekalan dalam politik demokrasi.
Cabaran Zahid Hamidi
Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi berdepan cabaran yang sangat rumit. Sebagai Timbalan Perdana Menteri dan Presiden Umno, beliau mesti serentak mengukuhkan keyakinan terhadap partinya sambil menunjukkan bahawa kepimpinan hari ini komited kepada standard tadbir urus yang berbeza daripada masa lalu. Itu lebih mudah diucapkan daripada dilakukan. Pemulihan politik memerlukan lebih daripada kemenangan pilihan raya. Ia memerlukan keyakinan awam yang berterusan bahawa pengajaran telah benar-benar dipelajari. Kepercayaan, setelah lemah, hanya boleh dibina semula secara beransur-ansur melalui ketelusan, akauntabiliti dan reformasi institusi.
Pakatan Pilihan Raya dan Dilema PAS
Sementara itu, BN dan PN tetap berhak untuk bekerjasama secara pilihan raya. Demokrasi membenarkan parti membentuk pakatan baharu dan mengejar objektif pilihan raya bersama. Kerjasama mereka dari Johor ke Negeri Sembilan—dan berpotensi ke Melaka—berada dalam lingkungan persaingan demokrasi. Namun, setiap strategi politik membawa kos politik. Semakin rapat PN menyelaraskan diri dengan BN, semakin besar kemungkinan pengundi akan menilai kedua-dua parti secara kolektif daripada secara berasingan. Perkongsian pilihan raya pasti mewujudkan nasib politik yang dikongsi. Kejayaan menjadi kejayaan bersama; kontroversi pula menjadi beban bersama.
Bagi PAS khususnya, ini memberikan dilema penting. Selama beberapa dekad, PAS telah memupuk imej kebenaran moral dan tadbir urus berprinsip. Kerjasama politik yang lebih rapat dengan BN secara semula jadi mengundang pengundi untuk bertanya sama ada PAS bersedia untuk mempertahankan, menjelaskan atau menjauhkan diri daripada kontroversi tadbir urus yang dikaitkan dengan pentadbiran sebelumnya. Walaupun tanggungjawab undang-undang mungkin tidak wujud, perkaitan politik pasti mengundang penelitian awam yang lebih dekat.
Kepentingan Laporan RCI
Prinsip yang sama berlaku merentas spektrum politik. RCI tidak seharusnya menjadi senjata untuk kemarahan selektif. Sebaliknya, ia harus menjadi peringatan bahawa setiap kerajaan—lalu, sekarang dan akan datang—mesti menundukkan dirinya kepada standard akauntabiliti tertinggi.
Akhirnya, inilah sebabnya soalan mengenai masa RCI mungkin terlepas pandang perkara yang lebih besar. Ada yang bertanya mengapa laporan itu dikeluarkan sekarang dan bukan lebih awal. Soalan yang lebih bermakna ialah mengapa rakyat Malaysia harus menangguhkan berhadapan dengan kebenaran yang tidak selesa langsung. Suruhanjaya Siasatan Diraja wujud dengan tepat kerana masyarakat demokrasi tidak boleh bertambah baik tanpa memahami kegagalan lalu. Pilihan raya tidak seharusnya menggantung akauntabiliti. Sebaliknya, pilihan raya menyediakan saat di mana akauntabiliti menjadi paling bermakna.
Pengundi Malaysia berhak mendapat maklumat penuh sebelum membuang undi. Pengundi berhak menilai sama ada parti politik telah mengakui kekurangan lalu, melaksanakan reformasi bermakna dan menunjukkan komitmen tulen terhadap tadbir urus yang lebih baik.
Reformasi Jangka Panjang
Perdana Menteri Anwar Ibrahim telah berulang kali berhujah bahawa reformasi institusi tidak dapat diselesaikan dalam satu penggal parlimen. Sama ada seseorang bersetuju atau tidak dengan penilaian itu, RCI Tabung Haji menggambarkan mengapa reformasi tadbir urus semestinya usaha jangka panjang dan bukan slogan politik jangka pendek. Pilihan raya Negeri Sembilan oleh itu membawa kepentingan melampaui sempadan satu negeri. Ia telah menjadi ujian sama ada rakyat Malaysia bersedia untuk memberi ganjaran kepada reformasi institusi yang berterusan, menuntut standard tadbir urus yang lebih tinggi daripada setiap gabungan politik, dan mendesak supaya pengurusan institusi awam tidak lagi jatuh di bawah jangkaan rakyat yang sepatutnya dilayan.
Legasi sebenar RCI Tabung Haji tidak seharusnya menjadi kelebihan partisan. Ia seharusnya pengukuhan institusi Malaysia supaya kepercayaan awam, setelah pecah, dapat dipulihkan melalui ketelusan, profesionalisme dan akauntabiliti dan bukan retorik politik semata-mata.
