Krisis di Selat Hormuz memberi amaran kepada Malaysia tentang kelemahan keselamatan tenaga negara. Ahmad Ibrahim, pensyarah di Pusat Pengajian Dasar STI Tan Sri Omar, UCSI University, menegaskan bahawa Malaysia perlu bertindak lebih agresif dalam membangunkan bioenergi sebagai alternatif kepada bahan api fosil.
Cadangan penubuhan Lembaga Bioenergi Malaysia
Menurut Ahmad, kerajaan perlu menubuhkan Lembaga Bioenergi Malaysia yang berkuasa penuh, bukan sekadar badan penyelaras. Lembaga ini harus bertanggungjawab membangunkan ekonomi biokimia, termasuk menghasilkan baja, bioplastik, pelarut, dan pelincir daripada biojisim.
Beliau membandingkan dengan Lembaga Minyak Sawit Malaysia (MPOB) yang berjaya memacu industri sawit. Namun, MPOB tidak diberi mandat untuk menggantikan petrokimia secara besar-besaran. Lembaga Bioenergi baharu perlu belajar daripada kekuatan MPOB dan mengatasi batasannya.
Dari bahan api kepada bahan mentah
Ahmad menekankan bahawa strategi bioenergi perlu beralih daripada tumpuan kepada biodiesel kepada pembangunan bahan kimia berasaskan bio. “Setong minyak mentah menghasilkan bahan api, tetapi juga komponen untuk telefon, mainan, baja, dan aspal. Apabila kita terlalu fokus kepada biofuel, kita mengabaikan 90 peratus rantaian nilai,” katanya.
Malaysia mengimport baja nitrogen yang dibuat daripada gas asli, sedangkan biojisim seperti tandan buah kosong, sekam padi, dan sisa kayu boleh ditukar menjadi bio-ammonia atau biochar. Negara juga boleh menghasilkan bioplastik menggunakan sistem sawit yang cekap.
Penyelarasan di bawah EPU
Usaha bioenergi kini terpecah antara Kementerian Perladangan, Kementerian Sains, dan pelbagai agensi. Ahmad mencadangkan lembaga baharu diletakkan di bawah Unit Perancang Ekonomi (EPU) di Jabatan Perdana Menteri. “EPU berfikir dalam konteks pembangunan negara, bukan sasaran komoditi terpencil. Ia boleh memaksa kerjasama antara kementerian perladangan, perdagangan, alam sekitar, dan kewangan,” katanya.
Dengan pengawasan EPU, petunjuk prestasi lembaga tidak akan diukur dalam liter biodiesel, tetapi dalam tan penggantian fosil, paten untuk bahan kimia bio, dan kluster perindustrian baharu.
Risiko dan cabaran
Ahmad mengakui risiko lembaga baharu boleh menjadi palung kronisme atau disalah guna untuk memberi subsidi kepada pemain sawit sedia ada. Tanpa pengawasan alam sekitar yang ketat, pembangunan bahan kimia bio boleh mempercepatkan penebangan hutan atau konflik makanan-bahan api.
Inovasi sebenar seperti penukaran katalitik lignoselulosa kepada bahan kimia platform memerlukan pelaburan jangka panjang 10 tahun, manakala kitaran politik sering tidak sabar.
Kesimpulan: Perlu keberanian
Walaupun berisiko, idea ini perlu dilaksanakan. “Selat Hormuz adalah amaran, bukan peristiwa sekali. Malaysia duduk di atas kekayaan biojisim yang besar, tetapi masih menjadi pengimport bersih bahan kimia fosil. Lembaga Bioenergi Malaysia yang ramping, agresif, dan bertanggungjawab kepada EPU boleh memutuskan kebergantungan itu,” kata Ahmad.
Beliau menegaskan bahawa bioenergi perlu ditakrifkan semula bukan sebagai pengganti petrol, tetapi sebagai asas tamadun pasca-petroleum. “Bahan api adalah bahagian cetek. Baja, bioplastik, dan bahan kimia hijau adalah lautan dalam. Mari belajar berenang,” katanya.
Penulis adalah Felo Bersekutu di Pusat Pengajian Dasar STI Tan Sri Omar, UCSI University, dan Profesor Adjung di Pusat Pembangunan Ungku Aziz, Universiti Malaya.
