Banyak yang telah ditulis mengenai pilihan raya negeri yang akan datang di Johor dan Negeri Sembilan. Penganalisis telah memberi tumpuan kepada strategi kempen, aritmetik pilihan raya, pemilihan calon, pengaturan gabungan dan unjuran peratusan keluar mengundi. Namun di sebalik pembolehubah yang boleh diukur ini, terdapat dimensi tidak ketara yang akhirnya mungkin lebih penting daripada semua yang lain: pencarian rakyat yang berterusan untuk keselarasan institusi.
Perubahan asas dalam pilihan raya Malaysia
Pengundi Malaysia telah berubah secara fundamental sejak dua dekad yang lalu. Sejak titik tolak politik 2008, apabila gabungan pemerintah kehilangan majoriti dua pertiga parlimen buat kali pertama sejak merdeka, rakyat Malaysia telah memulakan proses penentukuran semula demokrasi yang panjang dan sering sukar. Pilihan raya 2008 bukan sekadar gangguan politik. Ia menandakan permulaan perbincangan nasional yang mendalam mengenai tadbir urus, akauntabiliti, ketelusan dan reformasi institusi.
Pengundi mahu institusi yang lebih kukuh. Mereka mahu semak dan imbang yang lebih besar. Mereka mahu parlimen yang lebih berkesan, badan kehakiman yang bebas, perkhidmatan awam yang profesional, dan institusi awam yang mampu berfungsi di atas kepentingan partisan. Rakyat mahu reformasi, tetapi reformasi dengan kestabilan.
Peralihan demokrasi yang tidak linear
Tahun-tahun berikutnya menunjukkan bahawa peralihan demokrasi jarang bersifat linear. Perubahan kerajaan bersejarah pada 2018 mengukuhkan selera untuk pembaharuan institusi. Namun tempoh penyusunan semula gabungan, perubahan kepimpinan dan peralihan pakatan parlimen seterusnya juga mendedahkan keinginan awam yang sama kuat untuk kebolehramalan dan kesinambungan. Dengan kata lain, reformasi sahaja tidak mencukupi. Reformasi memerlukan institusi yang mampu mengekalkannya.
Pengajaran dari tempoh antara 2008 hingga kini semakin jelas. Rakyat Malaysia tidak mencari pergolakan politik yang tidak berkesudahan atas nama reformasi, dan mereka juga tidak mencari kestabilan yang datang dengan mengorbankan akauntabiliti. Mereka mencari kedua-duanya. Di sinilah konsep keselarasan institusi menjadi sangat penting.
Apa itu keselarasan institusi?
Keselarasan institusi tidak bermaksud keseragaman politik atau dominasi satu parti. Ia tidak memerlukan penghapusan politik pembangkang atau pertandingan demokrasi. Sebaliknya, ia merujuk kepada keupayaan eksekutif, perundangan, kehakiman, perkhidmatan awam dan raja berperlembagaan untuk beroperasi secara terkoordinasi dan boleh diramal tanpa mengira perubahan dalam kepimpinan politik.
Negara yang memiliki keselarasan sedemikian menarik pelaburan dengan lebih mudah. Perniagaan membuat komitmen jangka panjang. Penjawat awam boleh merancang melebihi belanjawan tahunan. Rakyat mengembangkan keyakinan bahawa persaingan politik tidak akan secara automatik menghasilkan kelumpuhan kerajaan.
Johor dan Negeri Sembilan sebagai makmal politik
Ini mungkin menjelaskan mengapa Johor dan Negeri Sembilan muncul sebagai makmal politik separa yang sangat penting. Johor sentiasa menduduki kedudukan unik dalam ekonomi politik Malaysia. Kedekatannya dengan Singapura, asas pembuatan yang kukuh, infrastruktur logistik dan peranan yang semakin berkembang dalam ekonomi digital bermakna persoalan kesinambungan dasar amat penting. Pelabur yang mempertimbangkan komitmen berbilion ringgit untuk pusat data, kemudahan pembuatan termaju dan taman perindustrian memerlukan lebih daripada insentif yang menarik. Mereka memerlukan keyakinan terhadap institusi. Pergolakan politik mengenakan kos. Keselarasan institusi mewujudkan peluang.
Rakyat Johor, yang ramai bekerja merentas sempadan atau menjalankan perniagaan yang diintegrasikan dengan rantaian bekalan antarabangsa, mungkin lebih sedar tentang realiti ini berbanding kebanyakan orang. Negeri Sembilan pula membentangkan kes yang berbeza tetapi sama pentingnya. Terletak dalam ekosistem ekonomi Lembah Klang yang lebih luas sambil mengekalkan identiti pertanian, pendidikan dan perindustriannya sendiri, Negeri Sembilan semakin mewakili Malaysia pertengahan. Pengundinya mencerminkan aspirasi bandar dan kebimbangan luar bandar. Pengundi di sana sangat sedar bahawa tadbir urus yang berkesan memerlukan lebih daripada ucapan dan slogan. Ia memerlukan institusi yang mampu menyampaikan perkhidmatan awam, menarik pelaburan dan menguruskan peralihan ekonomi.
Dorongan reformasi sejak 2008
Sentimen ini boleh dikesan secara langsung kepada dorongan reformasi yang bermula pada 2008. Selama hampir dua dekad, rakyat Malaysia telah menuntut peningkatan dalam standard tadbir urus, pengawasan parlimen yang lebih kukuh, ketelusan yang lebih besar dalam perolehan, kewangan awam yang lebih bertanggungjawab dan pemisahan yang lebih jelas antara institusi dan politik partisan. Banyak daripada reformasi ini telah bermula. Sebahagian telah matang. Yang lain masih belum selesai.
Cabarannya sekarang bukan sama ada reformasi harus diteruskan, tetapi bagaimana ia boleh mendapatkan daya tarikan yang lebih besar. Jawapannya bukan terletak pada membongkar institusi, tetapi dalam mengukuhkannya. Jawatankuasa parlimen mesti menjadi lebih berkesan. Dewan undangan negeri harus menjalankan penelitian yang lebih besar terhadap tindakan eksekutif. Badan kehakiman mesti terus mendapat keyakinan awam melalui profesionalisme dan kebebasan. Perkhidmatan awam harus diberi kuasa untuk berfungsi mengikut kecekapan dan kepentingan negara daripada tekanan politik sementara.
Pembiayaan politik masih memerlukan reformasi. Rangka kerja anti-rasuah memerlukan pengukuhan berterusan. Hubungan persekutuan-negeri memerlukan kejelasan dan saling menghormati yang lebih besar. Tiada satu pun daripada reformasi ini bersifat revolusioner. Semuanya bersifat institusi. Paling penting, ia bersifat kumulatif.
Keletihan politik dan keinginan untuk kestabilan
Pengundi semakin memahami bahawa reformasi tidak berlaku melalui detik dramatik semata-mata. Ia muncul melalui pengukuhan institusi yang sabar selama bertahun-tahun. Ini menjelaskan mengapa ramai rakyat Malaysia kelihatan kurang berminat dengan drama politik dan lebih mengambil berat tentang ketahanan kerajaan. Tempoh perubahan politik yang pesat antara 2018 dan 2022 menghasilkan pengajaran demokrasi yang berharga, tetapi ia juga mewujudkan keletihan. Perniagaan menangguhkan pelaburan. Penjawat awam menjadi berhati-hati. Rakyat menjadi bosan dengan spekulasi yang tidak berkesudahan mengenai angka, pembelotan dan penyelarasan.
Suasana awam hari ini kelihatan berbeza. Masih ada sokongan untuk reformasi. Ada juga sokongan yang sama kuat untuk kestabilan. Semakin ramai, pengundi melihat kedua-dua objektif ini sebagai saling melengkapi dan bukannya bercanggah. Ini membawa implikasi penting kepada pentadbiran Perdana Menteri Anwar Ibrahim. Cabaran yang dihadapi kerajaan Madani bukan sekadar untuk bertahan secara politik, tetapi untuk menunjukkan bahawa reformasi dan keselarasan boleh wujud bersama dalam rangka kerja pemerintahan yang sama.
Pilihan raya sebagai referendum
Jika berjaya, Malaysia akhirnya boleh bergerak melampaui pilihan binari yang sering mendominasi wacana awam: reformasi versus kestabilan. Pengundi nampaknya mahu reformasi melalui kestabilan dan kestabilan melalui reformasi. Johor dan Negeri Sembilan mungkin menjadi lebih daripada pilihan raya negeri biasa. Ia mungkin berfungsi sebagai referendum sama ada perjalanan reformasi panjang Malaysia, yang bermula dengan sungguh-sungguh pada 2008, akhirnya memasuki fasa yang lebih matang. Fasa di mana institusi lebih penting daripada personaliti. Fasa di mana keselarasan menjadi kebajikan demokrasi dan bukannya kemudahan politik. Dan fasa di mana rakyat memberi isyarat dengan jelas bahawa reformasi belum berakhir. Mereka hanya mencari daya tarikan yang lebih besar, akar yang lebih dalam dan asas yang lebih tahan lama. Aspirasi tidak ketara itu akhirnya mungkin menjadi kuasa politik yang menentukan babak seterusnya Malaysia.
