Kerajaan Malaysia baru-baru ini mengumumkan bahawa ia sedang mempertimbangkan untuk memperkenalkan undang-undang baru yang akan mewajibkan anak-anak dari segi undang-undang untuk menjaga ibu bapa mereka yang semakin tua. Timbalan Perdana Menteri, Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi, menyatakan bahawa cadangan undang-undang ini bertujuan untuk mewujudkan rangka kerja undang-undang yang memberikan penekanan lebih besar terhadap tanggungjawab anak terhadap ibu bapa.
Bagaimana undang-undang tanggungjawab anak berfungsi di seluruh dunia
Walaupun undang-undang sebegini baru bagi Malaysia, beberapa negara telah melaksanakan dasar yang serupa, menawarkan gambaran kepada rakyat Malaysia tentang bagaimana undang-undang ini mungkin terbentuk. Undang-undang ini, yang boleh bersifat sivil atau jenayah, berbeza dari negara ke negara. Namun, matlamat terasnya tetap sama — untuk mengenakan kewajipan undang-undang ke atas anak-anak dewasa untuk memberikan sokongan kewangan atau penjagaan kepada ibu bapa yang tidak mampu menyara diri sendiri.
- China — Undang-Undang Perlindungan Hak dan Kepentingan Warga Emas mewajibkan sokongan kewangan dan emosi, termasuk mewajibkan anak-anak melawat atau “memberi salam” kepada ibu bapa mereka secara berkala.
- India — Akta Penyelenggaraan dan Kebajikan Ibu Bapa dan Warganegara Tua 2007 mewajibkan anak-anak menyokong ibu bapa tua, dengan kemungkinan denda atau hukuman penjara kerana pengabaian.
- Filipina — Kod Keluarga menggariskan kewajipan sokongan bersama di kalangan ahli keluarga.
- Perancis dan Jerman — Undang-undang sivil di kedua-dua negara mewajibkan saudara langsung — termasuk ibu bapa, anak-anak, dan datuk nenek — untuk menyokong ahli keluarga yang memerlukan.
- Kanada — Kebanyakan wilayah, kecuali Alberta dan British Columbia, mempunyai undang-undang tanggungjawab anak, walaupun jarang dikuatkuasakan.
- Amerika Syarikat — Sekitar 30 negeri mempunyai undang-undang sokongan anak, dengan Pennsylvania terkenal menggunakannya dalam tuntutan pembayaran rumah jagaan.
- Singapura — Akta Penyelenggaraan Ibu Bapa membenarkan ibu bapa berusia 60 tahun ke atas mendapatkan elaun bulanan atau bayaran sekaligus daripada anak-anak mereka.
Apa yang boleh dijangkakan oleh rakyat Malaysia daripada undang-undang yang dicadangkan
Kerajaan telah menyatakan bahawa ia akan mengkaji model undang-undang dari negara-negara yang telah melaksanakan undang-undang tanggungjawab anak yang serupa, dengan Singapura mungkin menjadi rujukan utama. Rakyat Malaysia mungkin akhirnya dikehendaki memberikan sokongan kewangan kepada ibu bapa mereka sama ada melalui elaun bulanan atau bayaran sekaligus, serupa dengan model Singapura, walaupun kelayakan umur untuk ibu bapa masih belum ditentukan.
Walau bagaimanapun, memandangkan kerajaan Malaysia sudah menyediakan pelbagai bentuk bantuan untuk warga emas — termasuk Bantuan Warga Emas sehingga RM600 melalui Jabatan Kebajikan, Sumbangan Tunai Rahmah, Sumbangan Asas Rahmah, i-Suri, dan program bantuan lain — sumbangan kewangan yang diperlukan daripada anak-anak mungkin dikekalkan pada tahap minimum berdasarkan pendapatan mereka. Kerajaan juga dijangka menilai sama ada anak-anak mempunyai kemampuan kewangan untuk menyokong ibu bapa mereka. Mereka yang menganggur, berkahwin dengan tanggungan, atau menghadapi kesukaran kewangan mungkin dikecualikan atau hanya dikehendaki memberikan bantuan minimum.
Akta Penyelenggaraan Ibu Bapa Singapura, yang dipinda pada Julai 2023, juga merangkumi perlindungan untuk anak-anak yang ditinggalkan, didera, atau diabaikan oleh ibu bapa mereka. Menurut undang-undang Singapura, ibu bapa yang mempunyai sejarah pengabaian, penderaan, atau pengabaian mesti terlebih dahulu mendapatkan kebenaran daripada Tribunal untuk Penyelenggaraan Ibu Bapa sebelum meneruskan tuntutan mereka. Oleh itu, rakyat Malaysia boleh menjangkakan perlindungan yang serupa jika undang-undang sebegini diperkenalkan di dalam negara. Kerajaan Malaysia juga dijangka menolak tuntutan berulang atau menyusahkan oleh ibu bapa yang tidak mempunyai alasan yang mencukupi.
Ahmad Zahid baru-baru ini berkata rangka kerja yang dibangunkan untuk Malaysia akan diselaraskan dengan teliti dengan nilai budaya tempatan, sensitiviti agama, dan keadaan sosial. Pada November tahun lepas, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama), Datuk Mohd Na'im Mokhtar, berkata kerajaan sedang merangka Rang Undang-Undang Mahkamah Syariah baru yang bertujuan untuk mengukuhkan perlindungan untuk ibu bapa tua yang lemah, tanpa pendapatan, atau tidak mampu menyara diri sendiri. Ini juga mungkin bermakna hanya ibu bapa yang benar-benar tidak mampu menyara diri sendiri layak membuat tuntutan. Mereka yang mempunyai sumber kewangan yang mencukupi, seperti simpanan Kumpulan Wang Simpanan Pekerja, pencen, atau sokongan Pertubuhan Keselamatan Sosial, mungkin tidak layak.
Kebimbangan mengenai tekanan kewangan dan ketegangan keluarga
Walaupun ramai yang menyambut baik cadangan ini sebagai cara untuk mengelakkan ibu bapa tua menjadi gelandangan atau ditinggalkan di hospital, pakar telah memberi amaran bahawa undang-undang sebegini juga boleh menambah tekanan tambahan ke atas hubungan keluarga, terutamanya di tengah-tengah cabaran ekonomi semasa. Dengan kos sara hidup yang semakin meningkat dan ketidaktentuan ekonomi yang didorong oleh konflik global, individu yang sudah menyokong anak-anak dan isi rumah mereka sendiri mungkin sukar untuk memikul tanggungjawab tambahan untuk ibu bapa yang semakin tua, terutamanya jika mereka adalah anak tunggal dalam keluarga. Mereka yang mengalami pengabaian atau penjagaan yang tidak mencukupi semasa kecil mungkin juga kurang bersedia untuk memberikan sokongan secara sukarela, yang berpotensi mewujudkan rasa dendam dan konflik yang lebih besar daripada mengeratkan ikatan keluarga.
Pakar juga menegaskan bahawa sebarang langkah untuk menggubal undang-undang tanggungjawab anak harus disertakan dengan insentif kewangan dan langkah sokongan, termasuk perkhidmatan penjagaan warga emas yang mampu dimiliki, pengaturan cuti yang fleksibel, dan sistem sokongan berasaskan komuniti yang lebih kukuh. Sesetengah pihak juga mencadangkan bahawa undang-undang harus mengutamakan usaha pengantaraan dan perdamaian daripada bergantung sepenuhnya kepada tindakan punitif.
