KUALA LUMPUR, 2 Julai — Fenomena El Nino yang sedang berlaku telah menyebabkan peningkatan suhu di seluruh dunia, menimbulkan kebimbangan dalam kalangan ibu bapa seperti Norul Akmah Abdullah. Ibu kepada tiga anak berusia antara empat hingga 10 tahun itu berkongsi pengalaman anak keduanya, Muhammad Irfan Sufian Muhammad Noor, lapan tahun, mengalami keletihan haba tahun lalu selepas terdedah kepada matahari tengah hari yang terik semasa hari sukan sekolah.
Pengalaman ibu bapa dan langkah pencegahan
“Pada masa itu, suami saya dan saya tidak tahu dia mengalami keletihan haba. Apabila dia pulang mengadu sakit kepala, demam dan muntah, kami terus bawa dia ke hospital. Doktor kemudian memberitahu bahawa simptom yang dialaminya adalah tanda keletihan haba. Pendedahan berpanjangan kepada haba melampau dan cahaya matahari langsung boleh bertukar menjadi strok haba,” katanya kepada Bernama. Sejak kejadian itu, mereka mengehadkan aktiviti luar anak-anak hanya pada waktu pagi atau petang apabila suhu lebih sejuk.
Seorang lagi ibu bapa, Shirley Ng, 43, mengambil langkah pencegahan dengan memastikan dua anaknya yang berusia lapan dan 11 tahun membawa air minuman yang mencukupi ke sekolah setiap hari. “Kami sentiasa pastikan mereka bawa air tambahan ke sekolah atau ketika bermain, dan ingatkan mereka minum. Di rumah, saya juga pastikan mereka kekal terhidrat kerana cuaca sangat panas. Walaupun berada di dalam kereta boleh meningkatkan risiko keletihan haba dan strok haba jika badan tidak mendapat cukup cecair,” katanya.
Amaran Super El Nino
Pada 24 Jun lalu, Pengarah Pusat Iklim Nasional Jabatan Meteorologi Malaysia Dr Ahmad Fairudz Jamaluddin berkata pemantauan model ramalan cuaca global menunjukkan kebarangkalian tinggi peningkatan mendadak suhu permukaan laut di Lautan Pasifik. Keadaan El Nino lemah sekarang berpotensi menjadi Super El Nino menjelang akhir tahun, dan orang ramai dinasihatkan bersedia untuk peralihan kepada cuaca ekstrem yang meningkatkan kemungkinan gelombang panas berpanjangan dan penyakit berkaitan haba. Amaran ini meningkatkan kebimbangan dalam kalangan kumpulan rentan, terutamanya ibu bapa kepada kanak-kanak berusia 12 tahun ke bawah. Pakar kata kanak-kanak lebih mudah terjejas kerana badan mereka panas lebih cepat dan sejuk lebih perlahan berbanding dewasa.
Kesan gelombang panas terhadap kanak-kanak
Menurut Kementerian Kesihatan Malaysia, sebanyak 15 kes berkaitan haba dilaporkan di seluruh negara antara 1 Januari dan 24 Mac tahun ini. Semua pesakit pulih kecuali seorang kanak-kanak yang meninggal dunia akibat strok haba selepas ditinggalkan tanpa pengawasan dalam kenderaan. Tabung Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (Unicef), dalam Laporan Risiko Iklim Kanak-Kanak 2026 yang dikeluarkan pada 16 Jun, mendedahkan bahawa hampir semua kanak-kanak di dunia kini terdedah kepada sekurang-kurangnya satu bahaya iklim utama, termasuk banjir pantai, kemarau, haba melampau, kebakaran hutan, gelombang panas, banjir sungai, ribut pasir dan debu, serta ribut tropika.
Laporan itu mendapati hampir separuh daripada kanak-kanak dunia, kira-kira 1.1 bilion, terdedah kepada sekurang-kurangnya tiga bahaya iklim yang bertindih, meletakkan kesihatan, pendidikan dan kelangsungan hidup mereka berisiko. Lebih daripada empat juta kanak-kanak terdedah kepada enam ancaman berkaitan iklim yang bertindih. Koordinator Data Iklim dan Bencana Unicef Malaysia Jonathan Lee berkata laporan itu menunjukkan bahawa di Malaysia, daripada 9,239,261 kanak-kanak, 85.9 peratus terdedah kepada kemarau, 68.04 peratus kepada gelombang panas, 6.7 peratus kepada haba melampau dan 90.12 peratus kepada pencemaran udara. “Apa yang kita lihat ialah andaian tradisional bahawa risiko iklim terhad kepada banjir sahaja tidak lagi benar. Pencemaran udara dan gelombang panas semakin menjejaskan kanak-kanak di seluruh negara, termasuk di ruang di mana mereka menghabiskan masa yang lama, seperti bilik darjah dan taman permainan berhampiran kejiranan,” katanya kepada Bernama dalam temu bual Zoom baru-baru ini.
Risiko kesihatan jangka panjang
Pakar alam sekitar dan iklim Unicef Malaysia Nasha Lee berkata gelombang panas menimbulkan risiko besar kepada kanak-kanak kerana pendedahan berpanjangan meningkatkan kemungkinan dehidrasi, keletihan haba dan strok haba. Risiko ini bertambah semasa episod jerebu kerana paru-paru kanak-kanak masih berkembang dan mereka bernafas lebih cepat daripada dewasa, menjadikan mereka lebih terdedah kepada kesan pencemaran udara. “Walaupun kesan haba dan jerebu sering dilihat di klinik dan bilik kecemasan, ia juga tercermin dalam hari persekolahan yang terlepas dan rutin harian yang terganggu. Kesan terhadap pembelajaran adalah signifikan. Haba menyukarkan mereka untuk menumpukan perhatian, mengurangkan tenaga dan melambatkan fungsi kognitif. Pendedahan berulang kepada haba melampau, udara tercemar dan ketidakpastian alam sekitar juga boleh meningkatkan tekanan, keletihan dan kebimbangan dalam kalangan kanak-kanak,” katanya.
Pakar pediatrik Hospital Tuanku Ja’afar, Seremban, Dr Naveen Nair Gangadaran, berkata bilangan penyakit berkaitan haba yang dilaporkan di Malaysia masih agak rendah, tetapi beban sebenar adalah jauh lebih rendah daripada anggaran. Banyak kes berkaitan haba melibatkan kanak-kanak hadir sebagai ringan, seperti keletihan, kerengsaan, selera makan berkurangan dan tumpuan yang lemah, dan sering diabaikan. “Kanak-kanak sangat terdedah kerana mereka menghasilkan lebih banyak haba semasa aktiviti dan bergantung kepada orang dewasa untuk memastikan hidrasi dan perlindungan yang mencukupi. Kanak-kanak yang lebih muda juga kurang cekap dalam mengawal suhu badan. Dehidrasi ringan pun boleh menjejaskan prestasi kognitif, mood dan ketahanan fizikal,” katanya kepada Bernama. Dr Naveen, yang juga ahli majlis Persatuan Pediatrik Malaysia, berkata kanak-kanak menghasilkan lebih banyak haba metabolik semasa aktiviti dan mempunyai luas permukaan badan yang lebih tinggi berbanding berat badan, menjadikan mereka lebih terdedah kepada penambahan haba. “Pada masa yang sama, mekanisme peluh mereka kurang cekap berbanding dewasa, mengurangkan keupayaan mereka untuk menyejuk dengan berkesan. Dehidrasi ringan — hanya satu hingga dua peratus kehilangan berat badan — telah terbukti menjejaskan fungsi kognitif, rentang perhatian dan ingatan,” katanya.
Pendedahan berpanjangan kepada suhu tinggi juga dikaitkan dengan gangguan tidur, pengurangan aktiviti fizikal dan potensi risiko kardiovaskular dan metabolik jangka panjang. “Apa yang kita saksikan bukan sekadar ketidakselesaan sementara tetapi peralihan dalam cara kanak-kanak membesar, belajar dan berfungsi. Ini bukan lagi hanya tentang cuaca; ia adalah cabaran kesihatan awam yang memerlukan tindakan bersepadu,” katanya. Pakar pediatrik perunding Pusat Perubatan Sunway Dr Ch’ng Tong Wooi juga memberi amaran bahawa pendedahan berulang kepada suhu tinggi, terutamanya semasa awal kanak-kanak, boleh menyumbang kepada masalah kesihatan jangka panjang, termasuk kerosakan buah pinggang yang berkaitan dengan dehidrasi kronik.
Membezakan jenis penyakit berkaitan haba
Dr Ch’ng menambah bahawa ibu bapa harus dapat membezakan antara kekejangan haba, keletihan haba dan strok haba kerana ketiga-tiga keadaan ini mewakili spektrum penyakit berkaitan haba dari ringan hingga mengancam nyawa. “Kekejangan haba adalah bentuk paling ringan dan biasanya hadir sebagai kekejangan otot yang menyakitkan di perut, lengan atau kaki selepas aktiviti fizikal berpanjangan dalam cuaca panas, dan sering disebabkan oleh kehilangan garam berlebihan melalui peluh. Suhu badan kanak-kanak biasanya normal, dan rawatan melibatkan memindahkan kanak-kanak ke tempat yang lebih sejuk, membiarkan mereka berehat dan menggantikan cecair serta elektrolit yang hilang,” jelasnya.
Keletihan haba lebih serius dan biasanya dicirikan oleh keletihan melampau, lemah, loya, sakit kepala, pening, peluh berat dan degupan jantung yang cepat, manakala strok haba adalah bentuk paling berbahaya dan harus sentiasa dianggap sebagai kecemasan perubatan. “Strok haba berlaku apabila suhu teras badan melebihi 40 darjah Celsius dan disertai dengan gejala neurologi seperti kekeliruan, disorientasi, sawan, kehilangan kesedaran atau koma. Penyejukan segera dan rawatan perubatan kecemasan adalah kritikal kerana kelewatan boleh menyebabkan kerosakan organ kekal atau kematian,” katanya kepada Bernama. Beliau menasihatkan ibu bapa supaya tidak menunggu jika mereka melihat tanda amaran strok haba. “Jika kanak-kanak menjadi keliru, mengantuk luar biasa, tidak sedarkan diri, mengalami sawan atau mempunyai suhu badan yang sangat tinggi, ibu bapa perlu mendapatkan rawatan perubatan kecemasan dengan segera,” katanya.
Persediaan jangka panjang
Dr Ch’ng juga berkata Malaysia perlu mengukuhkan persediaan jangka panjang untuk gelombang panas melalui langkah keselamatan haba berasaskan sekolah, pengawasan penjagaan kesihatan yang lebih baik dan kesedaran awam yang lebih besar. Sekolah harus mempertimbangkan untuk menerima pakai protokol keselamatan haba seperti menyesuaikan aktiviti luar semasa suhu puncak, meningkatkan pengudaraan dan memastikan kanak-kanak mempunyai akses yang mencukupi kepada air minuman, manakala ibu bapa harus dididik tentang hidrasi yang betul, mengenali simptom awal penyakit berkaitan haba dan bahaya meninggalkan kanak-kanak tanpa pengawasan dalam kenderaan.
Dr Naveen berkata jadual kelas boleh diselaraskan untuk meminimumkan pendedahan luar kanak-kanak sekolah antara 11 pagi dan 4 petang, dan akses kepada air minuman bersih mesti dipastikan pada setiap masa. “Paling penting, ibu bapa harus mengenali tanda amaran awal seperti kelesuan, pening, loya atau pengurangan pengeluaran air kencing,” tambahnya.
Mengintegrasikan kanak-kanak dalam pembangunan kapasiti
Sementara itu, Nasha Lee dari Unicef Malaysia berkata kerajaan harus merawat haba dan pencemaran udara dengan kesegeraan dan keutamaan dasar yang sama seperti banjir atau ribut, bukan sebagai bahaya berdiri sendiri tetapi sebagai risiko sistemik yang saling berkaitan terhadap perkembangan dan kehidupan harian kanak-kanak. “Keperluan adaptasi iklim kanak-kanak harus diintegrasikan merentas sistem utama seperti pendidikan, kesihatan, perlindungan sosial dan perancangan bandar. Pelan Adaptasi Nasional Malaysia adalah peluang untuk memacu perubahan ini dengan mengukuhkan persediaan, terutamanya dalam cara haba dan jerebu menjejaskan kesihatan, pembelajaran dan kesejahteraan kanak-kanak,” katanya. Pelan Adaptasi Nasional, yang sedang dibangunkan oleh Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam Sekitar, bertujuan untuk menggariskan strategi dan langkah membantu negara menghadapi kesan perubahan iklim.
Beliau berkata sekolah mesti memastikan mereka dapat menangani kenaikan suhu melalui langkah asas seperti pengudaraan, ruang teduh dan akses kepada air minuman selamat. Ini juga bermakna menghubungkan sistem amaran awal kepada tindakan yang tepat pada masanya dan terkoordinasi untuk sekolah, klinik dan keluarga. “Adaptasi iklim mesti berlandaskan realiti hidup kanak-kanak dan golongan muda. Mereka sudah pun mengharungi bilik darjah yang terlalu panas, pembelajaran terganggu dan udara yang tidak sihat. Mendengar pengalaman mereka bukan simbolik tetapi penting untuk mereka bentuk penyelesaian yang melindungi kesihatan, maruah dan perkembangan mereka dengan berkesan,” katanya. — Bernama
