Selama bertahun-tahun, nasihat kesihatan tulang kedengaran agak mudah – minum susu, ambil kalsium secukupnya, dan tulang anda akan kekal kuat. Tetapi pakar kesihatan mengatakan realitinya jauh lebih kompleks, dan terlalu bergantung pada kalsium sahaja mungkin memberikan rasa selamat yang palsu. Ketika Malaysia bergerak ke arah menjadi negara menua menjelang 2030, kebimbangan terhadap osteoporosis semakin meningkat, bersama dengan salah tanggapan tentang apa yang benar-benar melindungi kesihatan tulang.
Kalsium bukan satu-satunya faktor
“Ramai yang menganggap kalsium sahaja sudah mencukupi, padahal kesihatan tulang jauh lebih kompleks daripada itu,” kata pakar fisiologi Dr Badariah Ahmad. Beliau menyatakan bahawa ramai orang mengambil suplemen kalsium tanpa menilai sama ada mereka benar-benar memerlukannya atau sudah mendapat kalsium yang mencukupi melalui makanan. Pengambilan kalsium harian yang disyorkan adalah 1,000-1,200mg bergantung pada umur dan jantina, dan sebahagian besarnya harus datang daripada makanan, bukan suplemen.
Susu sering dikaitkan dengan kesihatan tulang, tetapi Badariah menegaskan bahawa ramai rakyat Malaysia mengabaikan makanan lain yang kaya dengan kalsium seperti ikan bilis, tauhu, sayur-sayuran berdaun hijau, kekacang dan produk soya yang diperkaya. Pada masa yang sama, pengambilan makanan masin dan diproses secara berlebihan boleh meningkatkan kehilangan kalsium melalui air kencing, secara beransur-ansur melemahkan tulang dari masa ke masa.
Risiko pengambilan kalsium berlebihan
Badariah berkata pengambilan kalsium yang berlebihan, terutamanya melalui suplemen, tidak semestinya menguatkan tulang – sebaliknya, ia boleh meningkatkan risiko batu karang dan masalah pencernaan seperti sembelit. Tetapi kalsium hanyalah satu bahagian daripada teka-teki. Menurut profesor madya ortopedik Dr Win Min Thein, osteoporosis melibatkan bukan sahaja tahap kalsium yang rendah tetapi juga kemerosotan struktur tulang itu sendiri.
“Malah individu yang mempunyai pengambilan kalsium yang mencukupi mungkin masih mengalami kehilangan tulang jika faktor lain tidak ditangani,” katanya, merujuk kepada perubahan hormon, kekurangan nutrisi dan gaya hidup sedentari. Merokok, pengambilan alkohol berlebihan dan kurang bersenam juga boleh melemahkan tulang dengan mengganggu proses pembentukan tulang semula jadi badan.
Metafora bangunan untuk tulang
Untuk menggambarkan bagaimana tulang berfungsi, Win membandingkannya dengan bangunan: “Kalsium bertindak sebagai simen, kolagen membentuk rangka kerja, dan sel tulang adalah pekerja yang mengekalkan struktur.” Tetapi tanpa pergerakan dan rangka kerja asas yang kukuh, meningkatkan pengambilan kalsium sahaja menawarkan manfaat yang terhad, katanya. Pakar juga menekankan bahawa kesihatan tulang harus bermula jauh sebelum usia tua.
Kanak-kanak dan remaja adalah tempoh kritikal untuk membina jisim tulang puncak, tetapi gaya hidup sedentari yang semakin meningkat dan pendedahan cahaya matahari yang terhad boleh menjejaskan perkembangan tulang – walaupun di negara yang cerah seperti Malaysia. Cabarannya ialah kehilangan tulang sering berlaku secara senyap. “Ramai pesakit hanya mula memberi perhatian kepada kesihatan tulang selepas komplikasi timbul,” kata Badariah.
Pencegahan lebih baik daripada rawatan
Pada ketika itu, patah tulang dan masalah mobiliti mungkin sudah timbul, terutamanya dalam kalangan orang dewasa yang lebih tua dan wanita selepas menopaus, yang tahap estrogen menurun mempercepatkan kehilangan tulang. Kedua-dua pakar menekankan bahawa pencegahan kekal sebagai pendekatan terbaik. Berjalan kaki secara tetap, menaiki tangga dan senaman menanggung berat boleh membantu mengekalkan kekuatan tulang, manakala penyedia penjagaan kesihatan harus memberi penekanan yang lebih besar kepada tabiat gaya hidup semasa konsultasi.
Malah, “senaman harus ditetapkan seperti ubat,” tambah Badariah. Pakar berharap rakyat Malaysia akan mula melihat kesihatan tulang secara lebih holistik – bukan sebagai sesuatu yang bergantung pada suplemen semata-mata, tetapi sebagai hasil tabiat harian yang dibina sepanjang hayat.
