Di sebuah kuil Sikh di Gurdaspur, Punjab, India, puluhan penduduk berkumpul untuk menonton filem Satluj — sebuah filem yang mencetuskan kontroversi kerana mengisahkan kekejaman semasa pemberontakan separatisme pada 1980-an dan awal 1990-an. Filem arahan Honey Trehan ini telah ditarik daripada platform dalam talian dalam tempoh 48 jam selepas tayangan, namun terus ditayangkan di halaman kuil, dewan komuniti, dan dataran kampung di seluruh negeri.
Kisah Aktivis yang Hilang
Filem Satluj mengikuti jejak Jaswant Singh Khalra, seorang aktivis hak asasi manusia yang disiksa dan dibunuh oleh polis pada tahun 1995 selepas menyiasat ribuan kes kehilangan dan hukuman mati di luar undang-undang semasa tindakan keras kerajaan di Punjab. Menurut angka yang dipaparkan dalam filem itu, kira-kira 25,000 orang diculik dan dibunuh semasa pergolakan tersebut.
Bagi Shamsher Singh, 32, yang menonton Satluj buat kali kedua, filem itu mendedahkan apa yang disembunyikan kerajaan. "Ini menunjukkan kepada kita semua apa yang kita tidak tahu, dan apa yang kerajaan kita mahu sembunyikan," katanya kepada AFP.
Walaupun pihak berkuasa belum mengumumkan sebarang tindakan rasmi terhadap filem itu, khabar angin mengenai larangan telah mencetuskan kemarahan. "Kerajaan mengharamkan apa-apa yang baik," kata Singh.
Tayangan Padat Penonton
Bagaimanapun, larangan yang dikhabarkan itu juga telah meningkatkan minat menonton filem tersebut. Kumpulan agama Sikh dan pertubuhan politik menganjurkan tayangan di seluruh Punjab, dengan jumlah penonton yang kian bertambah. "Kami menganjurkan sekurang-kurangnya lima tayangan seperti ini setiap petang," kata Inderpal Singh Bains, seorang pemimpin petani yang bertanggungjawab mengatur tayangan di kuil Gurdaspur. "Begitulah kegilaan sehingga kami mempunyai senarai panjang penunggu, dengan banyak kampung masih menunggu tayangan."
Pada 1980-an dan awal 1990-an, Punjab menjadi medan pertempuran ganas antara pihak berkuasa India dan penyokong bersenjata "Khalistan", gerakan separatisme konservatif yang mahukan tanah air bebas untuk komuniti Sikh. Ribuan orang awam, polis dan militan terbunuh ketika pasukan keselamatan memerangi pemisah, yang menguatkuasakan kod agama yang ketat dan menyasarkan lawan politik, menurut kumpulan hak asasi manusia.
Luka Lama yang Terbuka
Bagi Harjinder Kaur, yang bapanya seorang pemisah terbunuh dalam pertempuran pada 1991, filem itu mengingatkan luka terbuka dalam sejarah keluarganya. Ibu dan dua bapa saudara Kaur dipercayai ditangkap dua tahun selepas kematian bapanya, dan tidak pernah dilihat lagi. "Ayah saya, sudah tentu, membayar untuk perbuatannya, tetapi saya sakit hati untuk bapa saudara dan ibu saya yang tidak bersalah," katanya kepada AFP, sambil menambah nasib mereka masih tidak jelas walaupun polis mengatakan mereka akan dibebaskan.
Pada tahun 1984, tentera India melakukan serbuan ke atas militan yang bersembunyi di Kuil Emas di Amritsar — tapak paling suci dalam agama Sikh — mencetuskan kemarahan umat. Perdana Menteri ketika itu, Indira Gandhi, kemudian dibunuh oleh pengawal peribadinya yang beragama Sikh, menyebabkan rusuhan besar yang membunuh kira-kira 3,000 orang.
Kritikan dan Pembelaan
Kritikan terhadap Satluj datang daripada ahli politik kerajaan. Ravneet Singh Bittu, daripada Parti Bharatiya Janata yang memerintah Perdana Menteri Narendra Modi, berhujah bahawa Satluj tidak boleh berselindung di sebalik alasan 'kebebasan kreatif' sambil mengemukakan tuntutan yang dipertikaikan sebagai sejarah yang telah ditetapkan. "Masa lalu Punjab yang menyakitkan bukanlah skrip untuk diedit secara selektif agar sesuai dengan naratif," kata Bittu, yang datuknya Beant Singh adalah ketua menteri Punjab sebelum dibunuh pada 1995.
Pengarah Honey Trehan memberitahu AFP bahawa filemnya "menggambarkan kebenaran", dan dia menerima "kasih sayang dan penghargaan" yang melampau untuknya. Beliau memetik ucapan Khalra sendiri yang "bercakap tentang 25,000 orang yang diculik dan dibunuh".
Rajiv Singh Randhawa, saksi utama dalam kes penculikan Khalra, berkata kritikan terhadap Satluj adalah berlebihan. "Satu filem tidak boleh mengancam negeri atau individu," katanya kepada AFP di rumahnya di Amritsar, sambil menambah bahawa "larangan itu telah membawa kisah Khalra kepada berjuta-juta" penonton.
