Bazar Ramadan-Aidilfitri Catat Peningkatan Ekonomi Signifikan
Kemeriahan bazar Ramadan dan Aidilfitri terus menjadi pemangkin ekonomi penting bagi ramai rakyat Malaysia, terutamanya pengusaha Perusahaan Mikro, Kecil dan Sederhana (PMKS). Acara tahunan yang dinanti-nantikan ini bukan sekadar tradisi budaya, tetapi telah berkembang menjadi platform ekonomi yang menjana pendapatan berbilion ringgit.
Lonjakan Ekonomi yang Mengagumkan
Berdasarkan Laporan Statistik Bazar Ramadan Dan Aidilfitri Malaysia 2025 yang dikeluarkan oleh Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), nilai jualan keseluruhan telah meningkat secara mendadak daripada RM2.4 bilion pada tahun 2022 kepada RM3.2 bilion pada tahun 2025. Peningkatan ini disokong oleh pertumbuhan bilangan gerai perniagaan daripada 61,623 kepada 96,549 unit, manakala jumlah pekerja telah berkembang daripada 156,361 orang kepada 281,876 orang.
Bazar Ramadan mencatatkan sumbangan terbesar dengan nilai jualan RM2.6 bilion dan melibatkan 241,379 pekerja. Sementara itu, bazar Aidilfitri menyumbang RM0.6 bilion dengan 40,497 pekerja terlibat. Perbandingan dengan tahun 2023 menunjukkan peningkatan ketara di mana bazar Ramadan mencatat RM2.0 bilion dan Aidilfitri RM0.5 bilion.
Prestasi Negeri dan Daerah
Selangor muncul sebagai negeri dengan nilai jualan tertinggi iaitu RM667.9 juta, mewakili kira-kira 20% daripada jumlah keseluruhan. Ini diikuti oleh Johor (RM475.8 juta), Kuala Lumpur (RM381.0 juta), Pulau Pinang (RM272.3 juta) dan Kedah (RM218.4 juta).
Di Malaysia Timur, Sarawak mencatat RM170.6 juta, Sabah RM126.7 juta dan Labuan RM6.9 juta. Prestasi Sabah amat membanggakan dengan peningkatan hampir 35% dalam tempoh dua tahun daripada RM94.8 juta (2023) kepada RM126.7 juta (2025), melibatkan 5,595 gerai dan 13,930 pekerja.
Pada peringkat daerah, Johor Bahru mendahului dengan nilai jualan RM261.1 juta (8% daripada jumlah keseluruhan), diikuti oleh Petaling (RM184.7 juta), Gombak (RM122.0 juta) dan Klang (RM110.8 juta) di Selangor.
Dilema Pembaziran Makanan yang Berterusan
Walau bagaimanapun, di sebalik kejayaan ekonomi yang memberangsangkan, isu pembaziran makanan terus menjadi noda hitam yang mencemari kemeriahan bazar Ramadan dan Aidilfitri. Setiap tahun, jumlah sisa makanan yang dikutip sepanjang bulan Ramadan mencapai tahap yang membimbangkan.
Data Pembaziran yang Membimbangkan
Majlis Bandaraya Pulau Pinang (MBPP) melaporkan pengumpulan sehingga 30 tan sisa makanan setiap hari daripada 26 Bazar Ramadan. Di Kuala Lumpur, data Alam Flora menunjukkan lonjakan 23% dalam kutipan sisa domestik kepada 45,108.31 tan semasa 1 hingga 25 Ramadan tahun ini berbanding 36,797.55 tan pada tempoh sama tahun 2025.
Menurut Alam Flora, lebihan makanan di Bazar Ramadan merupakan antara penyumbang utama kepada peningkatan sisa, bersama-sama dengan plastik bungkusan dan bekas polisterin. Dianggarkan sehingga 60% sisa makanan boleh dielakkan melalui perancangan pembelian dan kaedah penyimpanan yang lebih baik.
Dewan Bandaraya Kota Kinabalu (DBKK) turut melaporkan peningkatan 15-20% sisa pepejal semasa Ramadan berbanding hari biasa, dengan purata harian meningkat daripada 400-500 tan kepada 500-600 tan.
Trend Penurunan dan Cabaran Berterusan
Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan menyatakan bahawa pelupusan sisa makanan pada Ramadan menunjukkan trend penurunan konsisten setiap tahun, hasil peningkatan kesedaran masyarakat. Data Perbadanan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam (SWCorp) menjangkakan komposisi sisa makanan menurun kepada 39.62% tahun ini berbanding 44.5% (2023) dan 40.97% (2025).
Namun, Malaysia masih menghadapi cabaran besar. Menurut Food Waste Index Report 2021 oleh United Nations Environment Programme (UNEP), Malaysia menghasilkan sisa makanan terbanyak di dunia dengan 8.3 juta tan setahun atau purata 259.82 kg seorang setahun.
Laporan 2024 pula meletakkan Malaysia di kedudukan ke-4 tertinggi di Asia Tenggara dengan 81kg sisa makanan seorang setahun, selepas Laos (89kg), Thailand (86kg) dan Cambodia (85kg).
Penyelesaian dan Langkah Ke Hadapan
Persekutuan Persatuan Pengguna Malaysia (Fomca) telah menyokong cadangan penggubalan Akta Pengurangan Sisa Makanan bagi menangani isu pembaziran yang semakin meruncing. Selain pendekatan undang-undang, Fomca menekankan kepentingan pendidikan dan kesedaran awam di semua peringkat rantaian makanan.
Pencapaian Matlamat Pembangunan Mampan 12 (SDG 12) iaitu Responsible Consumption and Production perlu menjadi fokus utama dalam perancangan, pembelian, penyediaan dan pengagihan makanan.
Dilema ini mencerminkan realiti ekonomi Malaysia yang kompleks - di satu pihak, bazar Ramadan dan Aidilfitri memberikan peluang ekonomi yang signifikan kepada ribuan rakyat, manakala di pihak lain, pembaziran makanan terus berlaku dalam skala besar tatkala ramai bergelut dengan kos sara hidup yang meningkat.
