Kenyataan Menteri Kewangan Indonesia, Purbaya Yudhi Sadewa, semalam di Simposium PT SMI 2026 di Jakarta, yang mencadangkan kemungkinan mengenakan levi ke atas kapal-kapal yang melalui Selat Melaka dan Singapura, telah mencetuskan perdebatan baharu mengenai had kuasa negara pantai ke atas laluan air strategik. Walaupun idea itu mungkin kelihatan menarik dari segi ekonomi, ia tidak disokong oleh undang-undang antarabangsa.
Kerangka Perundangan UNCLOS
Rangka kerja yang mentadbir adalah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut (UNCLOS). Di bawah rejim ini, Selat Melaka dan Singapura diklasifikasikan sebagai selat yang digunakan untuk pelayaran antarabangsa. Laluan air ini tertakluk kepada hak laluan transit, yang menjamin kapal-kapal kebebasan pergerakan berterusan dan cepat tanpa gangguan.
Kedudukan undang-undang dijelaskan dalam Perkara 26 (1) dan (2) UNCLOS. Negara pantai tidak boleh mengenakan caj ke atas kapal asing semata-mata kerana melalui selat tersebut. Caj hanya dibenarkan untuk perkhidmatan khusus yang diberikan kepada kapal, seperti perintisan atau bantuan navigasi, dan mesti dikenakan tanpa diskriminasi.
Perbezaan Antara Tol dan Yuran Perkhidmatan
Perbezaan ini adalah asas. Tol am yang dikenakan ke atas semua kapal semata-mata untuk transit adalah tidak konsisten dengan UNCLOS. Undang-undang membenarkan yuran perkhidmatan, bukan tol laluan.
Walaupun cadangan itu mencerminkan kebimbangan yang lebih luas bahawa negara pantai tidak mendapat manfaat langsung daripada jumlah perkapalan global yang tinggi, rangka kerja undang-undang semasa mengutamakan kepentingan kolektif mengekalkan laluan laut terbuka. Laluan transit bukanlah keistimewaan yang diberikan oleh negara pantai, tetapi hak yang diiktiraf di bawah undang-undang antarabangsa.
Risiko Precedent Berbahaya
Membenarkan tol di satu titik tersumbat utama berisiko menetapkan duluan untuk yang lain. Jika amalan sedemikian dinormalisasi, laluan maritim utama boleh menjadi tertakluk kepada syarat kewangan atau politik unilateral, menjejaskan kepastian undang-undang dan mengganggu perdagangan global.
Atas sebab ini, negara-negara yang bersempadan dengan laluan air kritikal, termasuk Selat Melaka dan Singapura, secara konsisten menegaskan bahawa laluan ini mesti kekal terbuka. Kestabilan perintah maritim global bergantung kepada pematuhan kepada peraturan yang ditetapkan dalam UNCLOS.
Prinsip Merentasi Selat Lain
Prinsip ini melangkaui Selat Melaka dan Singapura. Semua selat yang digunakan untuk pelayaran antarabangsa yang termasuk dalam Bahagian III UNCLOS tertakluk kepada rejim laluan transit yang sama. Ini termasuk laluan air strategik seperti Selat Hormuz, Selat Torres, Selat Gibraltar, Selat Dover, dan Bab el Mandeb. Selat-selat ini tidak boleh ditukar menjadi laluan bertol semata-mata berdasarkan geografi.
Malaysia, Singapura, dan Indonesia, sebagai negara pantai utama Selat Melaka dan Singapura, harus terus mempertahankan dan menyokong semangat undang-undang antarabangsa dengan memastikan laluan laut penting ini kekal terbuka, neutral, dan boleh diakses oleh semua.
Ia kekal sebagai koridor bersama pelayaran global, ditadbir oleh undang-undang dan bukannya kawalan unilateral.
* Prof. Madya Dr. Mohd Hazmi Mohd Rusli ialah Koordinator Unit Undang-Undang Antarabangsa, Fakulti Syariah dan Undang-Undang, Universiti Sains Islam Malaysia (USIM), dan Felo Penyelidik di Institut Hal Ehwal dan Diplomasi Antarabangsa Asia, Universiti Utara Malaysia (UUM).
** Ini adalah pendapat peribadi penulis atau penerbitan dan tidak semestinya mewakili pandangan Malay Mail.
