Ujian 'Bahaya Sebenar Berat Sebelah' dalam Kes Rosmah: Mahkamah Perlu Kenal Pasti Keadaan Relevan
Keputusan Mahkamah Persekutuan yang menolak rayuan Datin Seri Rosmah Mansor untuk menyingkirkan Hakim Datuk Mohamed Zaini Mazlan daripada mempengerusikan kesnya telah menegaskan penggunaan ujian "bahaya sebenar berat sebelah" dalam sistem keadilan Malaysia. Keputusan ini menjadi "paku terakhir ke dalam keranda" bagi usaha Rosmah untuk mengelakkan penghakiman daripada hakim tersebut.
Asal Usul dan Penerimaan Ujian di Malaysia
Ujian "bahaya sebenar berat sebelah" ini pertama kali diperkenalkan dalam kes Regina v Gough di England lebih tiga dekad lalu. Di Malaysia, ujian ini telah diterima pakai oleh mahkamah tertinggi melalui beberapa kes penting:
- Kes Majlis Perbandaran Pulau Pinang v Syarikat Bekerjasama-Sama Serbaguna Sungai Gelugor pada tahun 1999
- Kes Mohamed Ezam bin Mohd Nor & Ors v Ketua Polis Negara pada tahun 2002
- Kes Dato' Tan Heng Chew v Tan Kim Hor pada tahun 2006
Pada tahun 2020, Mahkamah Persekutuan sekali lagi menegaskan penggunaan ujian ini dalam kes Public Prosecutor v Tengku Adnan bin Tengku Mansor, mengukuhkan kedudukannya sebagai standard dalam menentukan berat sebelah dalam proses kehakiman.
Makna dan Pelaksanaan Ujian
Menurut penjelasan Lord Goff dalam kes Regina v Gough, ujian "bahaya sebenar berat sebelah" memerlukan mahkamah untuk:
- Mengenal pasti keadaan relevan daripada bukti yang tersedia
- Menilai sama ada wujud kemungkinan sebenar berat sebelah daripada anggota tribunal berkenaan
- Memastikan penilaian berdasarkan kemungkinan dan bukannya kebarangkalian berat sebelah
Ujian ini menekankan bahawa mahkamah perlu bertindak sebagai "orang yang berpatutan" dan mempunyai akses kepada maklumat yang mungkin tidak tersedia kepada pemerhati di mahkamah pada masa yang relevan.
Aplikasi dalam Kes Rosmah Mansor
Dalam kes Rosmah Mansor, Mahkamah Persekutuan bersetuju dengan penemuan Mahkamah Rayuan bahawa beliau gagal memenuhi ujian undang-undang yang diperlukan untuk menunjukkan "bahaya sebenar berat sebelah". Keputusan ini menekankan prinsip bahawa setiap kes perlu diputuskan berdasarkan fakta tersendiri sambil mengekalkan kewaspadaan terhadap amalan "membeli-belah hakim" melalui permohonan penyingkiran.
Kedatangan Rosmah Mansor ke Kompleks Mahkamah Kuala Lumpur pada 19 Disember 2024 menandakan babak penting dalam perjalanan kes ini, di mana usaha terakhirnya untuk menyingkirkan hakim telah ditolak oleh mahkamah tertinggi negara.
Implikasi dan Kepentingan Keputusan
Keputusan ini bukan sahaja menutup pintu kepada usaha Rosmah untuk mengelakkan penghakiman, tetapi juga mengukuhkan prinsip keadilan dalam sistem perundangan Malaysia. Ujian "bahaya sebenar berat sebelah" terus berfungsi sebagai penanda aras penting dalam memastikan integriti proses kehakiman sambil mencegah penyalahgunaan prosedur penyingkiran hakim.
Setiap kes yang melibatkan tuduhan berat sebelah perlu dinilai berdasarkan keadaan khusus dan bukti yang tersedia, dengan mahkamah memainkan peranan penting dalam mengenal pasti keadaan relevan sebelum membuat sebarang penentuan.
