Pemisahan AG-PP Dijelaskan: Reformasi Undang-Undang Besar Malaysia
Kerajaan Malaysia telah membawa cadangan yang lama ditunggu-tunggu untuk memisahkan peranan Peguam Negara (AG) dan Pendakwa Raya (PP) ke Parlimen, dengan matlamat utama untuk meningkatkan kebebasan pendakwaan dalam sistem keadilan negara. Cadangan ini, yang melibatkan pindaan kepada Perlembagaan Persekutuan, dianggap sebagai salah satu reformasi undang-undang terbesar dalam sejarah Malaysia, bertujuan mengatasi kebimbangan konflik kepentingan dan memastikan ketelusan dalam proses pendakwaan jenayah.
1. Dua Peranan Berbeza untuk Nasihat dan Pendakwaan
Pada masa ini, Peguam Negara Malaysia memegang dua peranan serentak: penasihat undang-undang utama kerajaan dan pembuat keputusan untuk meneruskan atau membatalkan tuduhan jenayah. Ini telah menimbulkan kebimbangan mengenai potensi konflik kepentingan dan soalan tentang kebebasan pendakwa, terutamanya dalam perbicaraan jenayah berprofil tinggi yang melibatkan ahli politik atau pegawai kanan kerajaan.
Dengan pemisahan yang dicadangkan, dua individu berbeza akan mengendalikan tugas sebagai AG dan PP. Secara ringkas, PP akan bertanggungjawab memberi nasihat kepada kerajaan mengenai undang-undang jenayah, membuat keputusan pendakwaan, dan mengambil alih peranan AG sebelumnya dalam proses pengampunan bagi pesalah yang disabitkan kesalahan. PP akan mempunyai keutamaan berbanding sesiapa pun apabila hadir di mahkamah, tetapi jika kedua-dua PP dan AG berada di mahkamah yang sama, AG mungkin mempunyai keutamaan ke atas PP.
2. Proses Pelantikan AG dan PP
Yang di-Pertuan Agong akan melantik kedua-dua AG dan PP, tetapi perbezaan terbesar ialah Perdana Menteri hanya akan mempunyai peranan dalam "menasihati" siapa yang harus dilantik sebagai AG. Menurut laporan, AG Tan Sri Mohd Dusuki Mokhtar menjelaskan bahawa ahli politik termasuk PM tidak mempunyai peranan dalam pelantikan PP, dengan tujuan mengelakkan campur tangan atau pengaruh politik ke atas PP.
Sebaliknya, Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Undang-Undang (JLSC) akan mencadangkan calon kepada Agong untuk dilantik sebagai PP. Ini menekankan komitmen untuk memastikan PP bebas daripada tekanan politik, dengan JLSC bertindak sebagai badan neutral dalam proses pencalonan.
3. Kelayakan untuk Menjadi PP
Seseorang yang dilantik sebagai PP perlu mempunyai sekurang-kurangnya 10 tahun pengalaman mengendalikan kes mahkamah. Dusuki dilaporkan menyatakan bahawa ini bermakna bekas hakim, peguam, atau kakitangan kerajaan dengan pengalaman sedemikian layak. Undang-undang baharu yang dicadangkan juga menjelaskan bahawa kedua-dua AG dan PP bukan sebahagian daripada Perkhidmatan Awam, serupa dengan hakim Mahkamah Tinggi, Mahkamah Rayuan, dan Mahkamah Persekutuan.
Perkhidmatan Awam di Malaysia merujuk kepada kakitangan awam seperti dalam angkatan tentera, perkhidmatan kehakiman dan undang-undang, polis, dan perkhidmatan pendidikan, berdasarkan Perlembagaan Persekutuan. Bagi sesiapa yang dipilih sebagai AG atau PP, Agong mungkin memerlukan mereka "bersara" daripada perkhidmatan kehakiman dan undang-undang untuk "kepentingan negara" sebelum memulakan tugas baharu.
4. Gaji dan Jawapan kepada Parlimen
Pada masa ini, Agong yang menentukan imbuhan atau gaji AG. Di bawah undang-undang baharu yang dicadangkan, Parlimen akan membuat undang-undang persekutuan mengenai gaji AG dan PP, dengan bayaran dikenakan pada Dana Disatukan kerajaan, serupa dengan cara gaji hakim dinyatakan dalam undang-undang persekutuan.
Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi) Datuk Seri Azalina Othman Said dilaporkan berkata bahawa PP tidak perlu menjawab kepada Parlimen, kerana PP adalah bebas dan bukan pelantikan politik. Ini mengukuhkan kedudukan PP sebagai entiti autonomi yang fokus pada keadilan tanpa pengaruh eksekutif.
5. Tempoh Perkhidmatan PP
Rang undang-undang menyatakan tempoh perkhidmatan PP ialah tujuh tahun. Walaupun rang undang-undang tidak menyebut sama ada tempoh ini boleh diperbaharui, Azalina dilaporkan berkata ia boleh dilakukan. PP perlu memohon kepada JLSC untuk dilantik semula atau melanjutkan tempoh perkhidmatan, dengan pembaharuan tidak automatik dan bergantung pada penilaian semula JLSC.
Azalina juga menekankan bahawa kerajaan pada masa itu mungkin mempunyai calon pilihan lain pada akhir tempoh tujuh tahun, menunjukkan bahawa proses ini direka untuk mengekalkan kebebasan sambil memastikan akauntabiliti melalui penilaian berkala.
6. Proses Pemecatan PP
PP boleh meletak jawatan pada bila-bila masa melalui peletakan jawatan bertulis kepada Agong. Namun, semasa tempoh tujuh tahun, kedudukan PP adalah selamat, bermakna tiada tekanan untuk membuat keputusan tertentu untuk mengekalkan pekerjaan, kerana PP tidak boleh dipecat atau dipecat secara mudah.
Di bawah undang-undang yang dicadangkan, terdapat langkah perlindungan untuk pemecatan PP melalui proses tiga langkah: Agong menerima "perwakilan" atau cadangan untuk pemecatan PP; Agong menubuhkan Tribunal untuk mempertimbangkan "perwakilan"; dan Agong memecat PP jika Tribunal mengesyorkannya. Perlindungan tempoh perkhidmatan PP ini secara luas serupa dengan perlindungan Perlembagaan Persekutuan untuk tempoh perkhidmatan hakim Mahkamah Persekutuan.
7. Peranan Baru JLSC
Di bawah undang-undang yang dicadangkan, Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Undang-Undang (JLSC) mendapat peranan baharu: mencalonkan PP, mencadangkan pemecatan atau penggantungan PP. JLSC juga disusun semula dengan ahli baharu: PP, dua hakim kanan yang menyelia mahkamah rendah (Mahkamah Sesyen, Mahkamah Majistret), dan Peguam Cara Negara (kerana PG akan mengambil alih peranan AG sebagai ketua perkhidmatan kehakiman dan undang-undang selepas pemisahan AG-PP).
Untuk mengimbangi komposisi JLSC baharu, Agong hanya akan melantik satu orang (hakim/bekas hakim/berkelayakan sebagai hakim) selepas berunding dengan Ketua Hakim Negara, kerana sudah ada dua hakim kanan sebagai ahli tetap. Komposisi JLSC berbeza bergantung pada peranan yang dilaksanakan, seperti mencadangkan pelantikan atau penggantungan PP, yang penting untuk menunjukkan siapa yang mempunyai suara dalam proses tersebut.
Secara keseluruhan, reformasi ini bertujuan mengukuhkan sistem keadilan Malaysia dengan memastikan kebebasan pendakwaan, mengurangkan konflik kepentingan, dan meningkatkan ketelusan dalam proses undang-undang, menandakan langkah penting ke arah tadbir urus yang lebih baik dan perlindungan hak rakyat.
