Remaja Klang diisytihar warganegara
Mahkamah Rayuan hari ini dalam keputusan majoriti 2-1 memutuskan bahawa seorang remaja perempuan berusia 17 tahun yang tidak mempunyai kerakyatan, yang ditinggalkan oleh ibu kandungnya beberapa hari selepas dilahirkan di sebuah klinik di Klang, Selangor, adalah warganegara Malaysia dan harus diberi MyKad. Bagaimanapun, Mahkamah Rayuan sebulat suara menolak rayuan seorang wanita berusia 29 tahun yang ditinggalkan sebagai bayi berusia setahun di perhentian bas di Pahang.
Kedua-dua individu itu, yang dikenali sebagai M dan G untuk tujuan privasi, telah diambil sebagai anak angkat oleh pasangan Malaysia dan telah bertahun-tahun hidup tanpa kewarganegaraan Malaysia.
Keputusan mahkamah untuk M
Hakim Mahkamah Rayuan Datuk Faizah Jamaludin dan Datuk Hayatul Akmal Abdul Aziz memutuskan bahawa M, yang akan berusia 18 tahun tahun ini, secara automatik berhak mendapat kewarganegaraan Malaysia di bawah Perlembagaan Persekutuan. Faizah membacakan petikan daripada penghakiman majoriti dalam prosiding mahkamah dalam talian melalui Zoom dan memberikan tiga perintah mahkamah:
- Perisytiharan bahawa kanak-kanak itu adalah warganegara Malaysia oleh kuat kuasa undang-undang (di bawah tiga peruntukan Perlembagaan Persekutuan: Perkara 14(1)(b), Jadual Kedua Bahagian II Seksyen 1(a), dan Jadual Kedua Bahagian III Seksyen 19B);
- Perintah supaya sijil kelahiran baru dikeluarkan, dan kanak-kanak itu didaftarkan sebagai warganegara Malaysia dalam tempoh 30 hari dari perintah mahkamah ini;
- Perintah supaya MyKad dikeluarkan kepada kanak-kanak itu dalam tempoh 30 hari selepas sijil kelahiran baru dikeluarkan.
Fakta kes M
Berdasarkan fakta, ibu bapa angkat M, L dan T, telah bertemu dengan seorang wanita hamil bernama B di sebuah klinik di Klang pada tahun 2008. Wanita itu bertanya sama ada mereka mahu mengambil anaknya selepas dia melahirkan kerana tidak mampu membesarkan anak itu. Pasangan Malaysia itu kemudian dimaklumkan melalui panggilan telefon daripada teman lelaki B beberapa bulan kemudian bahawa wanita itu akan melahirkan anak. Mereka memandu B dan teman lelakinya ke klinik di mana kanak-kanak itu dilahirkan.
Beberapa hari kemudian, apabila L dan T kembali ke klinik untuk melawat B, jururawat klinik memberitahu bahawa B telah melarikan diri dan meninggalkan anak itu. Klinik tidak dapat menghubungi B kerana nombor telefonnya telah dinyahaktifkan. Bapa angkat L mengisytiharkan bahawa dia dan T adalah ibu bapa kandung kanak-kanak itu semasa mendaftarkan kelahirannya. Bagaimanapun, Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) mendapati ini palsu apabila M memohon MyKad pada usia 12 tahun, kerana menyedari bahawa dia kelihatan berbeza daripada L. L kemudiannya disabitkan dengan kesalahan memberikan maklumat palsu semasa mendaftarkan kelahiran M dan semasa memohon kad pengenalannya.
Mahkamah Rayuan menolak keputusan Mahkamah Tinggi
Pada 25 Ogos 2025, Mahkamah Tinggi menolak tawaran kewarganegaraan M, memutuskan bahawa M tidak ditinggalkan dan terdapat "persetujuan awal" berdasarkan beberapa fakta. Hakim Mahkamah Tinggi telah menyebut hubungan sebelumnya dan perbincangan sebelumnya antara ibu bapa angkat dengan ibu kandung B mengenai pengambilan anak angkat, peranan mereka membawa B ke klinik, dan pendaftaran palsu.
Bagaimanapun, Mahkamah Rayuan hari ini tidak bersetuju dengan kesimpulan Mahkamah Tinggi bahawa kanak-kanak itu tidak ditinggalkan, dengan mengatakan fakta masih menunjukkan bahawa kanak-kanak itu ditinggalkan. Faizah berkata pengisytiharan palsu itu serius dan tidak boleh dimaafkan, tetapi ia berlaku selepas kanak-kanak itu ditinggalkan di klinik dan tidak menafikan pengabaian: "Ia menunjukkan bahawa [L dan T] bukan ibu bapa kandung. Ia tidak menunjukkan [B] tidak meninggalkan anak itu selepas dilahirkan."
Faizah juga berkata kanak-kanak itu masih boleh dianggap ditinggalkan walaupun ada hubungan sebelumnya: "Seorang ibu mungkin telah bercakap dengan orang lain tentang pengambilan anak angkat dan mungkin masih meninggalkan anak itu dengan meninggalkan bayi yang baru lahir di tempat kelahiran tanpa mengekalkan tanggungjawab ibu bapa dan tanpa meninggalkan butiran yang boleh dipercayai untuk dikenal pasti atau dikesan." Dalam kes ini, ibu bapa angkat hanya mengenali ibu kandung dengan nama tunggal B, dengan nama sebenar, identiti, kewarganegaraan, dan status imigresen tidak diketahui. Identiti, kewarganegaraan, dan status kewarganegaraan bapa kandung juga tidak diketahui.
Faizah berkata fakta bahawa ibu bapa angkat membawa B dan teman lelakinya ke klinik tidak bermakna kanak-kanak itu tidak ditinggalkan selepas dilahirkan, kerana ia hanya menjelaskan bagaimana B datang ke klinik. Faizah menyatakan bahawa ibu bapa angkat berkata mereka membayar RM500 kepada klinik untuk kos bersalin dan bukan sebagai bayaran untuk kanak-kanak itu, menambah bahawa tiada bukti bahawa wang dibayar kepada B, bapa kandung, atau mana-mana perantara untuk kanak-kanak itu.
Perlindungan Seksyen 19B
Di bawah Seksyen 19B Jadual Kedua Bahagian III Perlembagaan Persekutuan, "kanak-kanak yang baru lahir yang ditemui terdedah" atau ditinggalkan di Malaysia dianggap dilahirkan kepada seorang ibu yang merupakan pemastautin tetap di Malaysia. Ini membolehkan kanak-kanak yang lahir di Malaysia secara automatik menjadi warganegara Malaysia, kerana mereka akan memenuhi keperluan Perlembagaan Persekutuan di bawah Perkara 14(1)(b) dan Seksyen 1(a) untuk mempunyai sekurang-kurangnya seorang ibu bapa yang sama ada warganegara Malaysia atau pemastautin tetap.
Faizah membuat kesimpulan bahawa Seksyen 19B terpakai kepada kes M, dan kerajaan gagal menolak anggapan Seksyen 19B bahawa ibu kandung M adalah pemastautin tetap Malaysia dan juga tidak menetapkan identiti dan kewarganegaraan sebenar ibu kandung. Ini bermakna kanak-kanak itu telah memenuhi keperluan perlembagaan untuk menjadi warganegara Malaysia oleh kuat kuasa undang-undang di bawah Perkara 14(1)(b) dan Seksyen 1(a). Faizah menjelaskan bahawa pengambilan anak angkat dengan sendirinya tidak menyebabkan kanak-kanak diiktiraf sebagai warganegara Malaysia di bawah Perkara 14(1)(b) dan kesimpulan mahkamah adalah berdasarkan Seksyen 19B.
Hakim Mahkamah Rayuan Datuk Azhahari Kamal Ramli, yang mempengerusikan panel, tidak bersetuju dengan dua hakim lain dan membaca petikan daripada penghakiman dissentingnya. M diwakili oleh peguam Eric Toh Kah Yung, manakala Peguam Kanan Persekutuan Syahriah Shapiee hadir untuk kerajaan, menteri dalam negeri, dan ketua pengarah JPN.
Kes G ditolak
Ibu angkat G menemui G pada tahun 1997 sebagai kanak-kanak terbiar berusia kira-kira setahun di stesen bas di Pahang. Permohonan kewarganegaraan G telah ditolak tiga kali oleh kerajaan (pada 2012, 2014, dan 2018). Semasa membaca keputusan sebulat suara Mahkamah Rayuan untuk menolak tawaran kewarganegaraan G, Faizah berkata panel bersimpati dengan keadaannya yang sukar tetapi keperluan undang-undang untuk kewarganegaraan tidak dipenuhi: "Dia ditemui ditinggalkan sebagai kanak-kanak kecil. Ibu bapa kandungnya masih tidak diketahui. Dia telah dijaga oleh ibu bapa angkat Malaysia dan telah tinggal di Malaysia untuk sebahagian besar hidupnya. Keadaan ini menjelaskan konteks kemanusiaan rayuan. Ia tidak boleh, bagaimanapun, menggantikan keperluan perlembagaan untuk kewarganegaraan oleh kuat kuasa undang-undang."
Menjelaskan mengapa anggapan Seksyen 19B yang sama untuk "kanak-kanak baru lahir yang ditemui terdedah" tidak terpakai kepada kes G, Faizah berkata Mahkamah Rayuan bersetuju bahawa G telah "ditinggalkan", tetapi bukti menunjukkan dia bukan kanak-kanak "baru lahir" apabila ditemui. Seorang doktor perubatan telah memeriksa G selepas dia ditemui dan menganggarkan usianya kira-kira setahun, manakala laporan polis yang difailkan dua hari kemudian menyatakan G berusia kira-kira satu setengah tahun. Ini bermakna G tidak memenuhi keperluan perlembagaan di bawah Perkara 14(1)(b) dan Seksyen 1(a) untuk diisytiharkan sebagai warganegara Malaysia.
Bagi hujah alternatif oleh peguam G, Faizah berkata fakta bahawa ibu bapa angkat Malaysia telah memperoleh perintah pengambilan anak angkat daripada mahkamah tidak bermakna G boleh diberikan kewarganegaraan Malaysia di bawah Seksyen 1(a), kerana ia tidak secara retrospektif menjadikan mereka ibu bapanya pada masa dia dilahirkan. Faizah juga berkata G tidak boleh diisytiharkan sebagai warganegara Malaysia di bawah Seksyen 1(e) Jadual Kedua Bahagian II Perlembagaan Persekutuan, kerana dia perlu menunjukkan bahawa dia tidak dilahirkan sebagai warganegara mana-mana negara.
Faizah berkata ketiadaan bukti bahawa G kini memegang kewarganegaraan lain bukanlah bukti bahawa dia tidak dilahirkan sebagai warganegara mana-mana negara, kerana keputusan Mahkamah Rayuan sebelum ini juga memerlukan pembuktian sama ada seseorang yang lahir di Malaysia telah memperoleh kewarganegaraan negara lain melalui ibu bapa kandungnya. Dengan identiti dan status kewarganegaraan ibu bapa kandung G tidak diketahui, Mahkamah Rayuan berkata tidak mungkin untuk menentukan bahawa dia tidak memperoleh kewarganegaraan negara lain semasa dilahirkan.
Peguam G sebelum ini berhujah bahawa adalah tidak munasabah untuk mengharapkan G dapat mengenal pasti kewarganegaraan ibu bapa kandungnya yang tidak diketahui dan tidak dapat dikesan untuk menentukan sama ada dia mempunyai kemungkinan mendapatkan kewarganegaraan asing kerana mungkin mempunyai ibu bapa asing. Peguam G, Mohd Haijan Omar, mengesahkan bahawa dia mendapat arahan daripada anak guamnya untuk memfailkan permohonan kebenaran merayu di Mahkamah Persekutuan. Peguam Asyraaf Abu Bakar Hamzah juga mewakili G, manakala peguam persekutuan Safiyyah Omar mewakili kerajaan dan pihak lain yang dinamakan dalam kes mahkamah.
Kedua-dua kes ini adalah sebahagian daripada enam kes kewarganegaraan yang didengar oleh panel Mahkamah Rayuan yang sama pada 20 Januari. Daripada enam kes itu, satu telah ditarik balik kerana pemohon kewarganegaraan didapati telah meninggal dunia, manakala kes M adalah satu-satunya yang berjaya di Mahkamah Rayuan.
