Peluang Sejarah Untuk Menghapuskan Kuasa Diskresi Mutlak Pendakwaan
Kita tidak boleh melepaskan peluang bersejarah untuk menghapuskan kuasa diskresi mutlak dalam pendakwaan jika kita ingin maju sebagai negara yang dihormati di persada antarabangsa. Kuasa mutlak ini telah lama menjadi isu kontroversi dalam sistem keadilan negara.
Kejutan Dalam Sistem Keadilan
Kita semua terkejut dengan peristiwa terkini di mana Peguam Negara menghentikan pendakwaan terhadap individu tertentu tanpa memberikan sebarang penjelasan. Dalam satu kes terkenal melibatkan seorang menteri yang sedang berkhidmat, pendakwaan sendiri telah membuktikan kes prima facie dan mahkamah telah meminta tertuduh membentangkan pembelaannya.
Tiba-tiba, tanpa diduga, Peguam Negara secara tidak dapat dijelaskan meminta mahkamah menghentikan prosiding dan membebaskan tertuduh. Mahkamah kemudiannya memberikan pelepasan tidak sama dengan pembebasan (DNAA) kepada tertuduh tersebut. Lebih terkini, Peguam Negara bahkan memutuskan bahawa kes itu akan diklasifikasikan sebagai tiada tindakan lanjut (NFA).
Keadaan ini amat membimbangkan. Kes prima facie bermakna pendakwaan telah berjaya membuktikan kes mereka dengan bukti yang mencukupi. Tertuduh sepatutnya perlu menjawab pada tahap ini. Menghentikan pendakwaan pada peringkat ini adalah di luar pemahaman ramai.
Kuasa Mutlak Yang Tidak Terkawal
Rakyat terkejut dan bertanya, "Bolehkah Peguam Negara berbuat demikian?" Bolehkah beliau secara mudah memilih siapa yang perlu didakwa dan siapa yang perlu dibebaskan? Jawapan sedihnya adalah "ya".
Adakah ini tidak menjadikannya individu paling berkuasa di Malaysia? Ya. Perlukah beliau menjelaskan keputusannya? Tidak. Adakah sesiapa boleh menghentikan atau sekurang-kurangnya menyemak keputusannya? Tidak. Itulah kuasa mutlak!
Bagaimana dengan peribahasa "kuasa merosakkan dan kuasa mutlak merosakkan sepenuhnya"? Soalan itu menjawab dirinya sendiri.
Asas Perundangan Kuasa Ini
Undang-undang yang membenarkan Peguam Negara memiliki kuasa diskresi tidak terbatas ini untuk mendakwa atau tidak didapati dalam Perlembagaan Persekutuan. Perkara 145(3) Perlembagaan Persekutuan menyatakan: "Peguam Negara mempunyai kuasa, yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicaranya, untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan sebarang prosiding bagi suatu kesalahan, selain prosiding di hadapan mahkamah Syariah, mahkamah anak negeri atau mahkamah tentera."
Malangnya, Perkara 145(3) telah selama beberapa dekad diterima oleh mahkamah sebagai pemberian kuasa undang-undang yang berkuasa ini kepada Peguam Negara.
Contoh Kes Terkini
Satu contoh terkini mudah teringat. Pada tahun 2015, bekas Peguam Negara Apandi Ali enggan mendakwa bekas Perdana Menteri Najib Razak atas kesalahan berkaitan skandal 1MDB. Majlis Peguam pada 2016 memohon semakan kehakiman terhadap keputusan Apandi untuk tidak mendakwa Najib.
Mahkamah Tinggi enggan memberikan kebenaran untuk memohon semakan kehakiman. Rayuan Majlis kepada Mahkamah Rayuan ditolak. Mahkamah Persekutuan pada Jun 2017 juga menolak rayuan tersebut. Kuasa mutlak diskresi pendakwaan Peguam Negara dikekalkan.
Pada 2018, selepas PRU14, Peguam Negara baharu bertindak berbeza. Tommy Thomas mendakwa Najib atas kesalahan yang sama didakwa. Najib akhirnya disabitkan kesalahan dan kini menjalani hukuman penjara.
Ketidakseragaman Yang Ketara
Ketidakseragaman dalam proses membuat keputusan pendakwaan ini amat ketara. Ia mencerminkan kelemahan besar dalam pentadbiran keadilan. Jelas sekali bahawa kuasa diskresi pendakwaan tidak terbatas ini mesti dihapuskan jika kita ingin maju sebagai negara yang dihormati.
Peluang untuk melakukan ini kini berada di hadapan kita. Tetapi terdapat kerja yang perlu dilakukan dan gunung politik yang perlu didaki. Banyak bergantung pada integriti Ahli Parlimen kita.
Rang Undang-Undang Pindaan Perlembagaan
Baru minggu lepas, pada 23 Februari, Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026 (CAB2/26) dibentangkan di Dewan Rakyat. Ia akan dibaca kali kedua pada Selasa, 3 Mac.
Saya telah membaca rang undang-undang ini dan mendapati terdapat beberapa kekurangan di dalamnya. Kekangan ruang tidak membenarkan saya membincangkan semua di sini. Saya akan fokus pada fakta bahawa ia telah terlepas membetulkan kelemahan paling penting - iaitu kuasa diskresi pendakwaan tidak terbatas.
Rang undang-undang ini tidak boleh dibenarkan diluluskan tanpa pindaan untuk membetulkan perkara ini.
Penjelasan Terperinci
Rang undang-undang ini mencadangkan pemadaman Perkara 145(3) yang menyatakan: "Peguam Negara mempunyai kuasa, yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicaranya, untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan sebarang prosiding bagi suatu kesalahan, selain prosiding di hadapan mahkamah Syariah, mahkamah anak negeri atau mahkamah tentera."
Hati saya melonjak gembira apabila membaca ini. Tetapi ia cepat hancur apabila saya membaca lebih lanjut; dan melihat kemasukan tersembunyi Perkara 145B(1) baharu yang menyatakan: "Pendakwa Raya mempunyai kuasa, yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicaranya, untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan sebarang prosiding bagi suatu kesalahan, selain prosiding di hadapan mahkamah Syariah, mahkamah anak negeri atau mahkamah tentera."
Anda akan perhatikan bahawa perkataan dalam kedua-dua Perkara adalah sama tepat kecuali penggantian perkataan "Pendakwa Raya" untuk "Peguam Negara". Oleh itu, walaupun rang undang-undang mencadangkan pemisahan peranan Peguam Negara dan Pendakwa Raya, ia telah mengekalkan kuasa mutlak diskresi pendakwaan tidak terbatas yang sama yang telah menghantui kita semua.
Wain Lama Dalam Botol Baharu
Ini seperti menuang wain lama ke dalam botol baharu. Ia menimbulkan persoalan sama ada draf ini disengajakan yang didorong oleh keadaan dalaman yang degil berpegang pada status quo atau sekadar kejahilan mengenai perkembangan undang-undang.
Lagipun, isu kuasa diskresi pendakwaan tidak terbatas ini bukan baharu. Ia telah diperdebatkan dan dibincangkan dalam prosiding undang-undang selama beberapa dekad.
Perkembangan Kes Undang-Undang
Ia telah berkembang dalam satu siri kes dengan pendapat berbeza sejak kes 1974 Long bin Samat lwn PP, di mana Mahkamah Persekutuan membincangkan Perkara 145(3). Presiden Lord ketika itu, Tun Suffian, memetik perkataan "yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicaranya" dalam Perkara dan berpendapat bahawa perkataan itu "memberikan Peguam Negara budi bicara yang sangat luas ke atas kawalan dan arahan semua pendakwaan jenayah ... dan mahkamah tidak boleh memaksanya untuk memulakan sebarang prosiding jenayah yang tidak ingin dimulakannya atau meneruskan sebarang prosiding jenayah yang telah diputuskan untuk dihentikannya ..."
Dalam kes Mahkamah Persekutuan 1979 Sri Lempah Enterprise, Raja Azlan Shah berbeza pendapat dengan Tun Suffian dan memutuskan bahawa "... budi bicara tidak terbatas adalah percanggahan dari segi istilah ... Setiap kuasa undang-undang mesti mempunyai had undang-undang, jika tidak terdapat kediktatoran ..."
Kes penting lain yang membincangkan isu ini termasuk kes Mahkamah Persekutuan Indira Gandhi (2018), Semenyih Jaya (2017), kes Mahkamah Rayuan Chin Chee Kow (2019) dan kes Mahkamah Persekutuan Sundra Rajoo Nadarajah (2021).
Pandangan Mahkamah Terkini
Dalam Sundra Rajoo, Mahkamah Persekutuan memutuskan bahawa kuasa diskresi pendakwaan Peguam Negara/Pendakwa Raya di bawah Perkara 145(3) kekal tetapi boleh dikaji semula secara kehakiman dalam "keadaan yang sesuai".
Jelas dari kes-kes ini bahawa mahkamah telah bergelut dan berjuang dengan kuasa Peguam Negara/Pendakwa Raya dalam Perkara 145(3), nampaknya enggan membatalkan perkataan yang dipertikaikan kerana ia berada dalam Perlembagaan.
Cadangan Penyelesaian
Tetapi kes undang-undang dan pendapat awam menggambarkan zeitgeist undang-undang bahawa rakyat tidak mahu kuasa tidak terkawal seperti itu diberikan kepada seorang lelaki. Bukankah lebih baik jika badan perundangan dapat meletakkan isu itu di luar keraguan.
Ia boleh meminda Perkara 145B(1) rang undang-undang dengan memadamkan perkataan kontroversi "yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicaranya". Klausa itu akan berbunyi: "Pendakwa Raya mempunyai kuasa untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan sebarang prosiding bagi suatu kesalahan, selain prosiding di hadapan mahkamah Syariah, mahkamah anak negeri atau mahkamah tentera."
Perbincangan di Parlimen mengenai pemadaman perkataan ini akan merakam dalam Hansard niat Parlimen untuk menghapuskan kuasa diskresi pendakwaan Pendakwa Raya.
Cadangan Lain Yang Perlu Pertimbangan
Terdapat cadangan lain dalam rang undang-undang mengenai pejabat baharu Pendakwa Raya ini yang memerlukan pertimbangan lanjut, seperti:
- Siapa yang harus melantik Pendakwa Raya dan bagaimana itu mencairkan kebebasannya
- Kekurangan akauntabilitinya kepada Parlimen
- Keperluannya untuk memberikan sebab untuk tidak mendakwa
- Kod etika yang menetapkan garis panduan pendakwaan
Mungkin ini akan dibincangkan dalam ruangan kemudian. Buat masa ini, izinkan saya merayu kepada Ahli Parlimen kita untuk bertindak tanpa takut demi kepentingan kedaulatan undang-undang dan tidak membenarkan kelulusan Rang Undang-Undang ini tanpa pindaan dan kajian lanjut.
"Kuasa tidak terkawal merosakkan moraliti; apabila kuasa meningkat, rasa moraliti seseorang menurun. Penumpuan kuasa menyebabkan pemegangnya mengutamakan kepentingan sendiri berbanding kebaikan bersama."
