Pembebasan laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) ke atas Lembaga Tabung Haji telah mengubah landskap politik Malaysia dengan cara yang melampaui sempadan pilihan raya negeri Negeri Sembilan.
Sama ada Barisan Nasional (BN) menang mutlak, prestasi sederhana atau pun gagal, RCI telah mengubah perbualan nasional secara kekal. Ia bukan lagi sekadar pilihan raya tentang personaliti atau janji kempen. Ia telah menjadi referendum mengenai tadbir urus, integriti institusi, dan pengurusan beberapa institusi awam paling penting di Malaysia.
Kegagalan Tadbir Urus dalam Tabung Haji
RCI melukis gambaran yang membimbangkan mengenai kegagalan tadbir urus, campur tangan politik, dan amalan perakaunan yang jauh di bawah piawaian yang diharapkan bagi salah satu institusi berkaitan kerajaan yang paling strategik di Malaysia.
Tabung Haji bukanlah badan pelaburan biasa. Ia diamanahkan dengan simpanan berjuta-juta umat Islam yang bersedia untuk menunaikan ibadah haji ke Makkah. Kepentingan simbolik ini menjadikan sebarang kegagalan tadbir urus amat merosakkan.
Selama bertahun-tahun, sarjana seperti Professor Terence Gomez telah mendokumentasikan kelemahan struktur dalam ekosistem Syarikat Berkaitan Kerajaan (GLC) dan Syarikat Pelaburan Berkaitan Kerajaan (GLIC) Malaysia. Penemuan Tabung Haji mengukuhkan kebimbangan yang lebih luas bahawa reformasi tadbir urus tidak boleh selektif atau sementara. Ia mesti menjadi ciri tetap pentadbiran awam.
Implikasi Politik untuk Kerajaan Perpaduan
Di sinilah implikasi politik menjadi sangat signifikan. Kerajaan Perpaduan dibina atas perkongsian tidak selesa antara Pakatan Harapan (PH) dan Barisan Nasional. Kerjasama mereka tidak pernah bebas daripada ketegangan. Namun, penjajaran politik alternatif yang melibatkan kerjasama lebih rapat antara BN dan Perikatan Nasional (PN) kini menimbulkan persoalan yang tidak dapat dielakkan.
Seberapa selesa BN dapat memperdalam kerjasama dengan PN apabila perhatian awam yang baru diarahkan kepada kontroversi tadbir urus yang sebahagian besarnya berasal dari pentadbiran sebelumnya?
Politik jarang dijalankan di bilik mahkamah sahaja. Ia dijalankan sama di mahkamah pendapat umum. Tanggungjawab undang-undang dan tanggungjawab politik tidak selalunya sama. Seseorang individu mungkin tidak terlibat secara peribadi dalam kesalahan tetapi tetap menanggung akibat politik kerana kedekatan dengan pentadbiran di bawah penelitian awam. Fenomena ini tidak unik kepada Malaysia dan tidak semestinya adil. Namun, ia adalah realiti kekal politik demokrasi.
Cabaran untuk Ahmad Zahid Hamidi
Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi menghadapi cabaran yang sangat rumit. Sebagai Timbalan Perdana Menteri dan Presiden UMNO, beliau mesti serentak mengukuhkan keyakinan terhadap partinya sambil menunjukkan bahawa kepimpinan hari ini komited kepada piawaian tadbir urus yang berbeza daripada masa lalu. Ia lebih mudah diucapkan daripada dilakukan.
Pemulihan politik memerlukan lebih daripada kemenangan pilihan raya. Ia memerlukan keyakinan awam yang berterusan bahawa pengajaran benar-benar telah dipelajari. Tiada jumlah mesej politik dapat menghapuskan ingatan awam sepenuhnya dalam sekelip mata. Kepercayaan, setelah lemah, hanya boleh dibina semula secara beransur-ansur melalui ketelusan, akauntabiliti, dan reformasi institusi.
Kerjasama BN-PN dan Dilema PAS
Sementara itu, BN dan PN tetap berhak bekerjasama secara elektoral. Demokrasi membenarkan parti membentuk pakatan baru dan mengejar objektif elektoral bersama. Kerjasama mereka dari Johor ke Negeri Sembilan dan berpotensi ke Melaka jatuh dalam lingkungan persaingan demokrasi. Namun, setiap strategi politik membawa kos politik.
Semakin rapat PN sejajar dengan BN, semakin besar kemungkinan pengundi akan menilai kedua-dua parti secara kolektif daripada berasingan. Perkongsian elektoral tidak dapat dielakkan mewujudkan nasib politik yang dikongsi. Kejayaan menjadi kejayaan bersama; kontroversi juga menjadi beban bersama.
Bagi PAS khususnya, ini menimbulkan dilema penting. Selama beberapa dekad PAS telah memupuk imej kebenaran moral dan tadbir urus berprinsip. Kerjasama politik lebih rapat dengan BN tidak dapat dielakkan menjemput pengundi untuk bertanya sama ada PAS bersedia untuk mempertahankan, menjelaskan, atau menjarakkan diri dari kontroversi tadbir urus yang berkaitan dengan pentadbiran sebelumnya. Walaupun tanggungjawab undang-undang mungkin tidak wujud, persatuan politik pasti menjemput penelitian awam yang lebih dekat.
RCI Sebagai Peringatan untuk Semua
Prinsip yang sama berlaku di seluruh spektrum politik. RCI tidak boleh menjadi senjata untuk kemarahan selektif. Sebaliknya, ia harus menjadi peringatan bahawa setiap kerajaan—lampau, kini, dan akan datang—mesti tunduk kepada piawaian akauntabiliti tertinggi.
Akhirnya, inilah sebabnya soalan mengenai pemasaan RCI mungkin terlepas perkara yang lebih besar. Ada yang bertanya mengapa laporan itu dikeluarkan sekarang dan bukan lebih awal. Soalan yang lebih bermakna ialah mengapa rakyat Malaysia harus menangguhkan menghadapi kebenaran yang tidak selesa sama sekali.
Suruhanjaya Siasatan Diraja wujud tepat kerana masyarakat demokratik tidak boleh bertambah baik tanpa memahami kegagalan lalu. Pilihan raya tidak sepatutnya menggantung akauntabiliti. Sebaliknya, pilihan raya menyediakan saat apabila akauntabiliti menjadi paling bermakna.
Pengundi Malaysia berhak mendapat maklumat penuh sebelum membuang undi. Pengundi berhak menilai sama ada parti politik telah mengakui kekurangan lalu, melaksanakan reformasi bermakna, dan menunjukkan komitmen tulen terhadap tadbir urus yang lebih baik.
Reformasi Institusi sebagai Usaha Jangka Panjang
Perdana Menteri Anwar Ibrahim telah berulang kali berhujah bahawa reformasi institusi tidak dapat diselesaikan dalam satu penggal parlimen. Sama ada seseorang bersetuju atau tidak dengan penilaian itu, RCI Tabung Haji menggambarkan mengapa reformasi tadbir urus semestinya usaha jangka panjang dan bukannya slogan politik jangka pendek.
Pilihan raya Negeri Sembilan oleh itu membawa kepentingan di luar sempadan satu negeri. Ia telah menjadi ujian sama ada rakyat Malaysia bersedia untuk memberi ganjaran kepada reformasi institusi yang berterusan, menuntut piawaian tadbir urus yang lebih tinggi dari setiap gabungan politik, dan mendesak agar pengurusan institusi awam tidak pernah lagi jatuh di bawah jangkaan rakyat yang mereka berkhidmat.
Warisan sebenar RCI Tabung Haji tidak seharusnya menjadi kelebihan partisan. Ia sepatutnya pengukuhan institusi Malaysia supaya kepercayaan awam, setelah rosak, dapat dipulihkan melalui ketelusan, profesionalisme, dan akauntabiliti dan bukannya retorik politik semata-mata.
