Meratifikasi Perjanjian Laut Lepas (BBNJ) seolah-olah tidak perlu difikirkan bagi sebuah negara maritim seperti Malaysia. Dengan garis pantai di Laut China Selatan dan Selat Melaka, nasib kita terikat dengan lautan. Perjanjian yang berkuat kuasa pada Januari 2026 ini menjanjikan akses kepada sumber genetik marin, suara dalam mewujudkan kawasan perlindungan laut lepas, dan mekanisme pemindahan teknologi. Namun realitinya pahit: Malaysia belum bersedia untuk meratifikasi. Belum lagi.
Realiti di Sebalik Ratifikasi
Perkara ini jelas dalam sesi perkongsian dalam talian baru-baru ini oleh NRES, kementerian tuan rumah. Sebelum kita menyerahkan instrumen ratifikasi, kita perlu berdepan dua realiti buruk: lubang undang-undang dalam rangka kerja domestik dan kekurangan sains. Jika kita terburu-buru, kita berisiko menjadi pengikut peraturan, bukan pembuat peraturan. Jika kita terlalu lewat, kita kehilangan berbilion nilai bio-ekonomi yang berpotensi.
Ratifikasi akan membuka mekanisme Pembinaan Kapasiti dan Pemindahan Teknologi. Buat pertama kalinya, penyelidik Malaysia di INOS, UMT, dan BMRI boleh menuntut akses secara sah kepada peralatan oseanografi canggih dan data penjujukan gen dari negara maju. Ia juga memberi Malaysia tempat duduk di meja untuk mencadangkan Kawasan Perlindungan Marin (MPA) yang tidak mencekik nelayan kita tetapi melindungi kawasan pemijahan yang kritikal untuk rantaian bekalan kita.
Risiko yang Perlu Dihadapi
Risikonya sama nyata. Di bawah peruntukan Penilaian Kesan Alam Sekitar (EIA) Perjanjian, syarikat Malaysia yang merancang perlombongan laut dalam atau memasang kabel dasar laut boleh diatasi oleh badan antarabangsa jika proses EIA domestik didapati kurang. Hari ini, Akta Kualiti Alam Sekitar 1974 hampir tiada apa-apa untuk diperkatakan mengenai laut lepas. Selain itu, menyertai Perjanjian tetapi kekurangan data saintifik untuk mencalonkan sumber genetik adalah berisiko, meninggalkan entiti asing mempatenkan molekul dari perairan kita sendiri.
Ke hadapan, Parlimen mesti meluluskan Akta Tadbir Urus Lautan tidak lama lagi. Akta ini mesti melakukan tiga perkara: Mewujudkan keperluan undang-undang bahawa mana-mana kapal atau syarikat berdaftar Malaysia yang beroperasi di laut lepas mesti mematuhi penilaian kesan kumulatif ketat BBNJ. Menjelaskan siapa yang memiliki dan mendapat manfaat daripada sumber genetik marin yang dikumpul oleh entiti Malaysia. Menubuhkan Pusat Tumpuan BBNJ Kebangsaan: satu agensi tunggal (kemungkinan MORA atau Jabatan Taman Marin Malaysia) untuk mengurus semua permohonan berkaitan perjanjian dan aliran data. Tanpa undang-undang ini, ratifikasi ibarat membeli kereta tanpa lesen — anda ada kunci, tetapi anda akan terhempas.
Kekurangan Data Saintifik
Kita tidak boleh berunding apa yang kita tidak boleh ukur. Pada masa ini, kita tidak mempunyai inventori komprehensif biodiversiti lautan kita di luar perairan wilayah. Misi OceanX baru-baru ini adalah permulaan, tetapi ia sekadar gambaran, bukan perpustakaan hidup. Kerajaan mesti segera membiayai Banci Biodiversiti Laut Lepas Kebangsaan. Ini bukan penyelidikan asas; ia adalah risikan ekonomi. Kita perlu tahu mikrob laut dalam, span, dan ikan apa yang wujud di laut lepas bersebelahan kita sebelum kita bersetuju dengan pangkalan data global. Tambahan pula, kita perlu menubuhkan Biro Sains BBNJ khusus dalam Rangkaian Penyelidikan Laut Malaysia (MORA), yang bukan sahaja dianggotai ahli biologi tetapi juga saintis data yang boleh menjejaki tuntutan perkongsian manfaat.
Peranan Sektor Swasta
Di sinilah sektor swasta mesti berhenti melihat perjanjian sebagai peraturan dan mula melihatnya sebagai peluang pasaran. Bagi industri farmaseutikal dan bioteknologi: ubat blokbuster masa depan mereka mungkin datang dari kulat laut dalam. Daripada menunggu, bentuk konsortium untuk membiayai bersama banci biodiversiti. Sebagai balasan, kerajaan harus menawarkan pensijilan "Bersedia BBNJ" yang menjamin rantaian bekalan anda mematuhi undang-undang antarabangsa.
Bagi sektor maritim dan tenaga, termasuk Shell, Petronas, dan MISC. Aktiviti perkapalan dan penerokaan anda menghadapi peraturan EIA baharu. Maju ke hadapan. Jalankan EIA laut lepas sukarela pada projek anda yang seterusnya. Gunakannya untuk melatih pasukan undang-undang anda dan membangunkan amalan terbaik yang boleh diguna pakai kerajaan sebagai piawaian negara. Persatuan perikanan laut dalam mesti mempunyai tempat duduk di Pusat Tumpuan BBNJ Kebangsaan yang dicadangkan. Risikonya ialah MPA asing boleh menutup kawasan perikanan anda. Manfaatnya ialah anda boleh menjadi pihak yang mencadangkan MPA tersebut untuk melindungi stok anda sendiri daripada negara penangkap ikan jarak jauh.
Kesimpulan: Langkah Seterusnya
Jangan ratifikasi esok. Tetapi gubal undang-undang hari ini. Kerajaan mempunyai tempoh sempit — kira-kira 18 bulan — untuk meluluskan Akta Tadbir Urus Lautan dan menyelesaikan banci biodiversiti. Industri mempunyai tanggungjawab untuk membiayai dan memaklumkan proses itu. Dan MORA mesti berkembang daripada pakatan penyelidikan kepada pusat saraf operasi untuk perjanjian itu. BBNJ adalah perlembagaan untuk dua pertiga planet kita. Malaysia berhak menjadi bapa pengasas pelaksanaannya. Tetapi hanya Malaysia yang bersedia dapat meraih ganjaran. Jangan kita pergi ke meja rundingan dengan tangan kosong. Masa untuk membina senjata kita adalah sekarang.
* Profesor Datuk Dr Ahmad Ibrahim adalah anggota Pusat Pengajian Dasar STI Tan Sri Omar di Universiti UCSI dan Profesor Adjunct di Pusat Pembangunan Ungku Aziz, Universiti Malaya. Beliau boleh dihubungi di [email protected].
** Ini adalah pendapat peribadi penulis atau penerbitan dan tidak semestinya mewakili pandangan Malay Mail.
