Peperangan jarang berakhir dengan satu tandatangan, jabat tangan, atau pengisytiharan kemenangan oleh pemimpin politik. Lebih kerap, ia berakhir melalui proses beransur-ansur di mana setiap pihak berulang kali menyesuaikan jangkaan mereka terhadap kemenangan dan kelangsungan hidup sehingga gencatan senjata menjadi lebih bernilai daripada eskalasi.
Ini adalah peringkat yang kini dimasuki oleh Amerika Syarikat dan Iran. Persefahaman yang dicapai antara Washington dan Tehran untuk menghentikan sementara pusingan keganasan baharu tidak menghasilkan perdamaian dalam erti kata konvensional.
Keseimbangan Rapuh Hasil Keletihan
Untuk berundur, kedua-dua pihak tidak boleh terus menjerit atau menggunakan diplomasi pembesar suara. MOU tidak boleh bertahan dalam pertengkaran bersuara lantang. Buat masa ini, MOU telah menghasilkan sesuatu yang lebih rapuh tetapi sama penting: keseimbangan sementara yang lahir daripada keletihan, berhati-hati strategik, dan pengakuan bersama bahawa tiada pihak boleh mencapai semua objektifnya melalui cara ketenteraan semata-mata.
Pertempuran baru-baru ini di sekitar Selat Hormuz dan Teluk Parsi menunjukkan bahaya membiarkan kekaburan mentadbir operasi ketenteraan di salah satu laluan air paling strategik di dunia. Kesilapan dalam perairan yang terkurung dan dimiliterkan berat ini boleh dengan cepat mengubah insiden taktikal menjadi krisis serantau dengan kesan ekonomi global.
Namun, konfrontasi ini juga mendedahkan realiti penting. Kedua-dua pihak bukan sekadar bertukar pukulan. Mereka serentak cuba mentakrifkan sempadan memorandum persefahaman yang sedang muncul—melalui pertengkaran diikuti pengeboman untuk melaksanakan retorik perang mereka—yang termanya sengaja dibiarkan kabur dan elastik dari segi politik.
Medan Perang Sambungan Meja Rundingan
Secara berkesan, medan perang menjadi sambungan meja rundingan. Iran cuba menunjukkan bahawa ia masih mempunyai keupayaan untuk mengenakan kos ke atas musuhnya dan mengganggu lalu lintas maritim jika ia berasa terdesak. Amerika Syarikat, pula, cuba menunjukkan bahawa tekanan ketenteraan masih tersedia sambil mengelakkan tindakan yang boleh mencetuskan perang serantau yang lebih luas melibatkan pelbagai aktor negara dan bukan negara.
Tiada pihak mencapai kemenangan mutlak. Tiada pihak mengalami kekalahan mutlak. Kekaburan inilah yang kini mungkin menjadi asas kepada diplomasi. Gencatan senjata bertahan bukan kerana ia memuaskan semua orang, tetapi kerana ia memberikan fleksibiliti yang cukup untuk setiap pihak mendakwa kepentingan teras mereka kekal dilindungi.
Tolok ukur kejayaan tidak boleh kekal statik. Jika Washington terus mendesak penyerahan strategik sepenuhnya dari Tehran manakala Iran terus menuntut tuntutan maksimalis mengenai pelepasan sekatan, pengayaan nuklear, dan pengaruh serantau, rundingan hampir pasti akan runtuh di bawah beban jangkaan yang tidak serasi.
Takrif Semula Kompromi
Sebaliknya, kedua-dua pihak mesti mentakrifkan semula secara progresif apa yang membentuk kompromi yang boleh diterima. Bagi Amerika Syarikat, tolok ukur mungkin beransur-ansur beralih daripada menghapuskan setiap aspek keupayaan nuklear Iran kepada mencegah pemerolehan senjata nuklear yang boleh digunakan melalui pemeriksaan, langkah ketelusan, dan sekatan ke atas tahap pengayaan. Bagi Iran, tolok ukur mungkin berkembang daripada kebebasan bertindak sepenuhnya kepada normalisasi ekonomi, pelepasan sekatan, dan jaminan terhadap percubaan perubahan rejim.
Ini bukan idealisme. Ia adalah matematik praktikal penamatan konflik. Sejarah menunjukkan bahawa pihak lawan sering mencapai penyelesaian hanya selepas meninggalkan matlamat perang asal mereka demi objektif yang lebih terhad dan boleh dicapai. Gencatan Senjata Korea 1953 tidak menyelesaikan persaingan ideologi di semenanjung. Gencatan senjata antara Thailand dan Kemboja pada 2025 tidak menghilangkan syak wasangka bersama di ibu kota masing-masing. Perjanjian Dayton 1995 tidak menghapuskan ketegangan etnik di Bosnia dan Herzegovina.
Apa yang dicapai oleh perjanjian ini adalah penciptaan ruang politik—betapa pun sukar—di mana keganasan terbuka, dan akhirnya keganasan rahsia, menjadi kurang berguna daripada rundingan. Prinsip yang sama berlaku hari ini. Oleh itu, dunia mesti bersabar dengan keadaan di Selat Hormuz. Tiada apa yang boleh diselesaikan dalam 60 hari atau 90 hari, apalagi 6 atau 9 tahun. Ia adalah apa adanya.
Cabaran Diplomasi Berbanding Tindakan Ketenteraan
Persefahaman yang dilaporkan daripada AS untuk "berundur buat sementara" tidak boleh ditafsirkan sebagai bukti bahawa perbezaan mendalam telah lenyap. Iran tidak menyahut seruan itu. Perselisihan mengenai program nuklear Iran, sekatan, keupayaan peluru berpandu balistik, dan perkongsian serantau masih belum diselesaikan. Malah, rundingan yang akan datang mungkin terbukti lebih sukar daripada konfrontasi ketenteraan itu sendiri.
Diplomasi memerlukan konsesi yang sering dilihat oleh khalayak domestik sebagai kelemahan. Tindakan ketenteraan, sebaliknya, sering menghasilkan simbolisme politik segera walaupun ia gagal secara strategik. Ini menjelaskan mengapa gencatan senjata sering runtuh pada peringkat awal. Pemimpin politik menghadapi tekanan daripada golongan garis keras yang menganggap kompromi sebagai penyerahan dan kesederhanaan sebagai pengkhianatan. Komander tentera yang beroperasi dalam ketidakpastian mungkin bertindak balas secara berlebihan terhadap provokasi yang dirasakan. Syarikat perkapalan komersial, penyedia insurans, dan pasaran tenaga tetap terdedah kepada khabar angin, salah tafsir, dan insiden terpencil.
Selat Hormuz oleh itu kekal bukan sahaja sebagai titik cekik geografi tetapi juga titik cekik psikologi. Keyakinan, setelah rosak, mengambil masa yang lebih lama untuk dibina semula daripada infrastruktur atau keupayaan ketenteraan. Atas sebab ini, rundingan masa depan mesti memberi tumpuan bukan sahaja kepada isu nuklear tetapi juga kepada saluran komunikasi, mekanisme penyahkonfliktan maritim, dan prosedur pengurusan krisis. Objektifnya bukan sekadar mencegah perang hari ini tetapi mengurangkan kebarangkalian perang tidak sengaja esok.
Gencatan Senjata Mampan Memerlukan Peralihan Matlamat
Akhirnya, gencatan senjata yang mampan tidak dicapai apabila satu pihak mengenakan syarat kekal ke atas pihak lain. Ia berkekalan apabila pihak lawan berulang kali menyesuaikan tolok ukur kejayaan mereka sehingga hidup bersama menjadi lebih baik secara strategik daripada konfrontasi. Penangguhan permusuhan semasa mungkin oleh itu tidak mewakili kemenangan atau kekalahan. Ia mungkin hanya pengakuan pertama oleh Washington dan Tehran bahawa perdamaian memerlukan peralihan matlamat sama seperti prinsip tetap. Dalam diplomasi, seperti dalam peperangan, kelangsungan hidup sering menjadi milik mereka yang tidak enggan berkompromi tetapi kepada mereka yang tahu dengan tepat objektif mana yang penting dan mana yang tidak lagi boleh mewajarkan konflik berterusan.
